Soruyu çözmek için bir seçeneğe tıkla, ardından cevabı kontrol et.
1996 yılında, bilim dünyasında büyük bir yankı uyandıran önemli bir gelişme yaşandı: İlk defa bir memeli hayvan, somatik hücre nükleer transferi yöntemi kullanılarak klonlandı. Bu süreçte İskoç bilim insanı Ian Wilmut ve ekibi, bir koyunun vücut hücresinden aldıkları DNA'yı başka bir koyunun yumurta hücresine yerleştirerek Dolly adını verdikleri koyunu klonladılar. Dolly, bu yöntemle klonlanan ilk memeli oldu. Böylece genetik mühendisliği ile klonlama alanında dönüm noktası niteliğinde bir başarıya imza atıldı. Bu çalışma, genetik biliminde önemli tartışmalara yol açmış ve ilerideki biyoteknoloji uygulamalarına ışık tutmuştur.
Bu yöntem biyolojinin hangi alanlarında önemli bir yenilik olarak kabul edilmektedir. Yazınız.
Kalıtım biliminin temelleri, 19. yüzyılda Avusturyalı bir bilim insanı olan Gregor Mendel'in yaptığı bezelye bitkisi deneylerine dayanır. Mendel, çaprazlama deneyleriyle bitkilerdeki farklı karakterlerin nasıl aktarıldığını incelemiş ve kalıtımın temel yasalarını ortaya koymuştur. Bugün genetik biliminin en önemli kuralları olarak bilinen "Mendel Yasaları", karakterlerin nesilden nesile aktarımında belirli oranlar ve kalıpların olduğunu gösterir. Bu yasalar, baskın ve çekinik genlerin nasıl çalıştığını açıklamış ve modern genetik çalışmalarına ışık tutmuştur.
Kalıtım ile ilgili yapılan çalışmaların biyoloji bilimine olan katkılarını yazınız.
Biyoloji, yaşamın ve organizmaların tüm yönlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Canlıların yapısını, işleyişini, gelişimini, kökenini ve hastalıklarını araştırarak, insan sağlığı üzerinde büyük bir etki yaratır. Biyoloji, insan sağlığını koruma ve iyileştirme adına yapılan tıbbi çalışmaların temelinde yer alır. Genetik araştırmalar, biyoteknoloji, farmakoloji ve tıp gibi sağlık bilimlerinde önemli katkılar sağlayan biyoloji, hastalıkların nedenlerini anlamak, yeni tedavi yöntemleri geliştirmek ve insan yaşam kalitesini artırmak amacıyla çalışır. Modern tıbbın ve biyoteknolojinin gelişimi, biyolojinin sağladığı temel bilgiler sayesinde mümkün olmuştur.
Genetik araştırmalar, biyoteknoloji, farmakoloji ve tıp gibi sağlık bilimlerinde önemli katkılar sağlayan biyoloji biliminin bu alanlarda yaptığı çalışmalarla ilgili amaçlarını yazınız.
Penisilin, modern tıpta antibiyotik tedavilerinin başlangıcını temsil eden devrim niteliğinde bir buluştur. 1928 yılında Alexander Fleming, laboratuvarında tesadüfen Penicillium notatum adlı bir küfün bakterilerin çoğalmasını engellediğini fark etti. Bu keşif, bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde büyük bir çığır açtı. O döneme kadar pek çok bakteriyel enfeksiyon ölümcül olabilirken, Fleming'in buluşu sayesinde bu hastalıkların tedavisi mümkün hale geldi. Penisilin, antibiyotiklerin öncüsü olarak kabul edilir ve milyonlarca insanın hayatını kurtarmıştır.
Antibiyotiklerin ilk örneği olarak kabul edilen penisilinin keşfinin tıp dünyasındaki önemini yazınız.
CRISPR-Cas9 teknolojisi, DNA üzerinde hassas değişiklikler yapılmasına olanak tanıyan son derece özgün ve devrim niteliğinde bir yöntemdir. Araştırmacılar, bu teknoloji sayesinde DNA diziliminde eklemeler, çıkarmalar ve düzeltmeler yapabilirler. CRISPR-Cas9, genetik mühendisliğin ve biyoteknolojinin en önemli araçlarından biri haline gelmiştir. CRISPR-Cas9'un hassasiyeti ve etkili kullanımı, genetik düzenlemelerin daha önce hiç olmadığı kadar güvenli ve uygulanabilir hale gelmesini sağlamıştır.
a. CRISPR-Cas9 teknolojisi genetik mühendisliği ve biyoteknolojinin hangi alanlarında kullanılmaktadır.
b. CRISPR-Cas9'un etkili kullanımı bilime hangi katkıyı sağlamıştır? Yazınız.
İnsan Genom Projesi, insan DNA'sındaki tüm genetik bilginin haritalanmasını ve dizilimini belirlemeyi amaçlayan bilimsel bir çalışmadır. 1990 yılında başlatılan ve 2003 yılında tamamlanan bu proje, insanın tüm genetik kodunu çözerek genetik hastalıkların kaynağını anlamada ve tedavi yöntemleri geliştirmede büyük bir atılım sağlamıştır. Proje, genetik araştırmaların ilerlemesine ve kişiselleştirilmiş tıbbın gelişmesine olanak tanıyan bilgi birikimini ortaya çıkarmıştır. İnsan Genom Projesi, biyolojinin temel taşlarından biri olarak, hastalıkların genetik kökenlerini ve insan sağlığıyla ilgili kritik bilgileri açığa çıkarmıştır.
İnsan Genom Projesinin insanlığa sağladığı katkıları belirtiniz.
1953 yılında James Watson ve Francis Crick, DNA’nın yapısının çift sarmal olduğunu keşfederek genetik biliminin temel taşlarından birini oluşturmuşlardır. Bu çift sarmal yapı, DNA'nın genetik bilgiyi nasıl taşıdığını ve hücre içinde nasıl kopyalandığını açıklamıştır. Watson ve Crick’in bu çalışması, biyoloji ve tıpta dönüm noktası niteliğinde bir gelişme olmuştur. Ancak bu keşifte, X-ışını kristalografisi üzerine yaptığı çalışmalarla Rosalind Franklin'in de önemli katkıları olmuştur. Franklin’in elde ettiği görüntüler, DNA’nın çift sarmal yapısını anlamada kritik bir rol oynamıştır.
DNA'nın çift sarmal yapısının keşfinin genetik bilimi açısından önemi nedir? Yazınız.
Çiçek hastalığı tarihin en ölümcül salgınlarından biri olarak bilinir ve bu hastalığın dünya genelinde ortadan kaldırılması büyük bir bilimsel başarıdır. Edward Jenner’in 1796 yılında yaptığı deneyler, çiçek hastalığına karşı bağışıklık kazandıran ilk aşının geliştirilmesine yol açtı. Aşı geliştirme süreci, toplumlar arasında yaygınlaşarak zamanla pek çok bulaşıcı hastalığın kontrol altına alınmasını sağladı. Jenner’in buluşu, çiçek hastalığının tamamen yok edilmesine zemin hazırlarken, modern tıbbın önünü açarak bugünkü aşı geliştirme çalışmalarına ilham kaynağı olmuştur.
Edward Jenner’in çiçek hastalığına karşı geliştirdiği aşı, daha sonra hangi önemli hastalıkların önlenmesinde örnek alınarak kullanılmıştır? Çiçek hastalığının yok edilmesi, modern tıpta aşıların gelişimine nasıl bir zemin hazırlamıştır?
Nöronlar, sinir sistemi boyunca bilgi ileten özelleşmiş hücrelerdir. Nöronlardaki genetik hatalar, sinir sistemi hastalıklarına neden olabilir. Bilim insanları, bu hatalı genleri bulacak cihazlar geliştirerek, hastalıkların moleküler düzeyde anlaşılmasını sağlarlar. Bu tür çalışmalar, genetik hastalıkların tedavisinde önemli bir adım olup, biyoteknoloji ve genetik mühendisliği gibi bilim dallarının kapsamına girer. Bu dallar, genetik bozuklukların düzeltilmesi ve kişiye özel tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi gibi yenilikçi çözümler sunar.
Nöronlarda hatalı genlerin bulunması ve bu genlerin düzeltilmesi üzerine yapılan araştırmalar, hangi bilimsel disiplinlere dayanır ve bu bilim dallarının modern tıpta nasıl bir rolü vardır?
DNA örnekleri çok az miktardaki kandan, saç teli dibindeki çok küçük dokulardan elde edilebilir. Elde edilen DNA'nın kesici enzimler tarafından farklı büyüklükte ve sayıda kesilmesiyle DNA parçaları elde edilir. Bu DNA parçaları jel içine enjekte edilir. Elektroforez adı verilen bir yöntemle farklı uzunluktaki DNA parçaları birbirinden ayrılır. Kısa olan DNA parçalarının hareketleri uzun olana göre daha hızlıdır. DNA parçaları jel üzerinde büyüklüklerine göre belirli uzaklıklarda bantlar oluşturur ve bu bantlaşma her bireyde kendine özgüdür. Buna DNA parmak izi denir.
DNA parmak izi teknolojisinin kullanılmasının sağladığı toplumsal faydalardan ikisini gerekçeleriyle birlikte açıklayınız.
(MEB Maarif Modeli Senaryo Sorusu)