Canlıların Ortak Özellikleri

Aşağıda metabolizma ile ilgili bir metin ve kütleye göre bazal metabolizma hızındaki değişimi gösteren bir grafik verilmiştir. Metin ve grafikten yararlanarak soruları cevaplayınız.

1. Bazal metabolizma düzeyinde beslenen, aynı boy ve yaştaki kadınlardan 100 kg kütleye sahip bir birey, vücut kütlesini koruyabilmek için 80 kg ağırlığa sahip başka bir bireyden günlük ne kadar fazla kalori almalıdır?

2. 70 kg kütleye sahip erkeklerin bazal metabolizma hızı, aynı kütledeki kadınların bazal metabolizma hızından her zaman yüksek midir? Görüşünüzü argümanlar sunarak açıklayınız.

3. 35 yaşında, 1,68 metre boyunda 50 kg kütleye sahip bir kadının, aşırı beslenerek 22 kg daha ağırlaştığında bazal metabolizma hızında yaklaşık ne kadarlık artış görüleceğini hesaplayınız. Cevabınızı yüzde olarak ifade ediniz.

4. 1,68 metre boyunda, 35 yaşında, 50 kg kütleye sahip iki kadının bazal metabolizma hızlarının toplamı; 1,68 metre boyunda, 35 yaşında, 100 kg kütleye sahip bir kadının bazal metabolizma hızından farklı mıdır? Cevabınızı destekleyecek iki tane argüman sununuz.

Aşağıda canlıların ortak özelliklerinden biri olan hareket ile ilgili bir metin ve grafik verilmiştir. Metin ve grafikten yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Hareket, tüm canlılarda görülen ortak özelliklerden biridir. Pasif ve aktif (yer değiştirme) olmak üzere iki çeşit hareket vardır. Bitkiler ve mantarlar pasif hareket ederken hayvanlar aktif hareket ederler. Hayvanlarda aktif hareketin yüzme, uçma ve koşma (yürüme, zıplama) gibi çeşitleri vardır. Bir hayvanın yer değiştirebilmesi için enerji harcaması gerekir. Yani hareket ederken enerji tüketilir ve bu tüketim farklı çevrelerdeki değişik yer değiştirme tipleri için (yüzme, uçma, koşma) aynı değildir. Aşağıdaki grafik yüzme, koşma ve uçma şeklinde yer değiştiren hayvanların katettikleri her metre için vücut ağırlığı başına, joule cinsinden enerji tüketimlerini göstermektedir.

1. Vücut kütleleri aynı olan üç hayvandan biri koşma, biri yüzme diğeri uçma hareketi yapmaktadır. Bu hareketleri birim mesafede harcanan enerji miktarının büyüklüğüne göre çoktan aza doğru sıralayınız.

2. Koşan bir hayvanın, aynı büyüklükteki yüzen bir hayvana göre, katettiği her metre başına daha fazla enerji tüketmesinin nedenini gerekçeleriyle açıklayınız.

3. Enerji tüketimlerinde birim mesafe değilde birim zaman baz alınsaydı yüzen, uçan ve koşan hayvanlardan hangisinin harcadığı enerji daha fazla olurdu? Açıklayınız.

4. Aynı mesafeyi koşan bir at ile bir kedinin enerji tüketimleri karşılaştırılacak olursa hangisi daha az enerji harcar? Cevabınızı grafikteki bilgileri kullanarak veriniz.

Amino asit oksidasyonu sonucu oluşan bir boşaltım atığı olan NH₃'ü (Amonyak), NH₃, üre ve ürik asit kristalleri halinde atan canlı gruplarını yazınız.

Tüm canlıların bazı ortak özellikleri vardır ve bu özellikler onları canlı kılar. Beslenme, büyüme, üreme, boşaltım, uyarılara tepki gibi yaşam için temel gereksinimler, hem bitkilerde hem de hayvanlarda gözlemlenebilir. Canlıların bu ortak özellikleri, yaşamlarını sürdürebilmeleri için hayati öneme sahiptir. Bitkiler ve hayvanlar, bu özellikleri farklı şekillerde gösterirler, ancak temel fonksiyonlar her iki grup için de benzerdir.

Canlıların ortak gözlemlenebilen özelliklerini bir bitki ve bir hayvan örneği üzerinden açıklayınız.

Canlıların uyarılara tepki verme yetenekleri, hayatta kalmaları için kritik öneme sahiptir. Bu yetenek, çevresel değişikliklere karşı hızlı ya da yavaş tepkiler verebilmelerine bağlıdır. Bitkiler ve hayvanlar, çevresel faktörlere karşı farklı şekillerde tepki gösterir. Bitkiler genellikle uzun süreli değişikliklere daha yavaş tepki verirken, hayvanlar daha hızlı ve dinamik bir şekilde tepki gösterir.

Elma ağacı ve bir kuş örneği üzerinden, canlıların uyarılara tepki verme özelliklerini karşılaştırarak açıklayınız. Her iki canlının çevresel uyarılara nasıl tepki verdiğini detaylı bir şekilde açıklayın.

Canlıların büyüme ve gelişme süreçleri, hücre bölünmesi, farklılaşma ve çevresel faktörlere verilen tepkilerle şekillenir. Bitkiler ve hayvanlar, büyüme süreçlerinde ortak temel mekanizmalara sahip olmalarına rağmen, bu süreçlerin hızı ve şekli farklıdır. Bitkilerde büyüme genellikle tüm yaşamları boyunca devam ederken, hayvanlarda büyüme belirli bir noktada sona erer.

Bir meşe ağacı ve bir balık örneği üzerinden, canlıların büyüme ve gelişme süreçlerini karşılaştırarak açıklayınız. Her iki canlının büyüme ve gelişme süreçlerinde yaşadığı temel farkları ve benzerlikleri detaylı bir şekilde açıklayın.

Canlılar, yaşamlarını sürdürebilmek için beslenmeye ihtiyaç duyarlar. Bitkiler, fotosentez yoluyla kendi besinlerini üretebilirken, hayvanlar diğer canlılardan besin alarak enerji sağlar. Bu farklılık, canlıların ekosistemdeki rollerini belirler. Bitkiler üretici olarak, hayvanlar ise tüketici olarak görev yaparlar.

Çam ağacı ve bir köpek üzerinden, canlıların beslenme biçimlerini karşılaştırarak açıklayınız. Her iki canlının beslenme süreçlerinin temel farklarını ve benzerliklerini detaylı bir şekilde yazınız.

Didem çevresindeki bazı canlılarda belirli aralıklarla gözlemlediği özellikleri aşağıdaki gibi not almıştır.

• Elma ağaçları sonbaharda yaprak döktü.

• Küstüm otuna dokunduğumda yapraklarını kapattı.

• Kurak ortama dayanıklı kaktüslerin yaprakları diken şeklinde.

• Aynı kafeste yaşayan dişi ve erkek muhabbet kuşlarından dişi olanı yumurtlayarak kuluçkaya yattı ve bir süre sonra yumurtalardan yavrular çıktı.

Buna göre Didem’in not ettiği her bir gözlemin canlıların hangi ortak özellikleri ile ilişkili olduğunu yazınız.

(MEB Senaryosuna Uygun Örnek Soru)

Canlılar, çevrelerinde meydana gelen değişikliklere karşı tepki gösterme yeteneğine sahiptir. Bu tepkiler, organizmanın çevreyle olan etkileşiminde hayatta kalmasına yardımcı olur. Örneğin, ışığa doğru yönelen bir bitki veya ani bir ses duyduğunda irkilen bir hayvan, çevresel uyarıcılara tepki verme özelliğini sergiler. Bu özellik, organizmaların hem kendi iç dengesini korumasını hem de çevreye uyum sağlamasını sağlar.

Canlıların çevrelerindeki değişimlere tepki verme özellikleri hangi amaçlara hizmet eder? İki örnek vererek açıklayınız.

Canlıların organizasyon özelliği, onların çok hücreli veya tek hücreli yapılarına göre çeşitli görevleri gerçekleştirmek üzere düzenlenmiş yapılar barındırmalarıdır. Çok hücreli organizmalarda, hücreler bir araya gelerek dokuları, organları ve sistemleri oluşturur. Bu yapı, organizmanın tüm işlevlerini uyum içinde yürütmesini sağlar.

Canlıların organizasyon özelliği, onların yaşam süreçlerini nasıl destekler? Bu özelliğin faydalarını açıklayarak örnek veriniz.