Üreme Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Bu soru, dişi üreme sisteminin hormonal kontrol mekanizmasını çok güzel özetliyor.

🔬 İfadelerin Analizi:

I. Hipotalamustan salgılanan GnRH, hipofizi kontrol ederek yumurtalıktan FSH ve LH salgılanmasını sağlar. ❌ Yanlış GnRH, hipotalamustan salgılanır → ön hipofizi uyarır. Ancak FSH ve LH'yi salgılayan hipofizdir, yumurtalık değil. Yani "yumurtalıktan FSH ve LH salgılanmasını sağlar" ifadesi yanlış yazılmıştır. ✔️ FSH ve LH hipofizden, östrojen ve progesteron yumurtalıktan salgılanır.

II. Düşük miktarda östrojen salgılanması, FSH ve LH miktarını düşük düzeyde tutar. ✅ Doğru Östrojenin düşük seviyesi, negatif geri bildirim yoluyla → Hipotalamus ve hipofizi baskılar → FSH ve LH düşük düzeyde tutulur. ✔️ Bu ifade doğru.

III. Progesteron hormonu, östrojenle birlikte yeniden ovulasyon olmaması için gebelikte FSH ve LH salınımını azaltır. ✅ Doğru Gebelikte yüksek progesteron ve östrojen → hipotalamusu baskılar. Bu da FSH ve LH salgısını durdurur → yeni yumurta gelişimi ve ovulasyon engellenir. ✔️ Bu ifade de doğrudur.

Bu soru, menstrüal döngünün hormonlar ve yapılarla ilişkisini test ediyor.

📌 E Seçeneği Neden Yanlış?

Korpus luteum (sarı cisim) ovulasyon sonrası oluşur ve özellikle progesteron, daha az miktarda östrojen salgılar. Bu hormonlar, hipotalamus ve hipofize negatif geri bildirim yapar. Sonuç olarak, FSH ve LH salgısı azalır. Bu sayede yeni folikül gelişimi durdurulur → vücut, muhtemel bir gebelik için hazırlanır. ✔️ Yani, korpus luteumdan salgılanan hormonlar FSH ve LH'yi artırmaz, azaltır.

✅ Diğer Şıklar Doğru:

A → ✅ Evet Folikül evresinde oogenezle ikincil oosit oluşur.

B → ✅ Evet LH pik seviyesi → ovulasyonu tetikler.

C → ✅ Evet Ovulasyon sonrası korpus luteum oluşur → progesteron artar.

D → ✅ Evet LH ve FSH düşerse → korpus luteum bozulur, regl başlar.

Harika bir analiz sorusu! Bu soru, menstrüal döngüdeki olayların sıralamasını ve birbirleriyle olan ilişkilerini çok güzel ölçüyor.

🧠 Soru ne soruyor? "Korpus luteumun bozulması, aşağıdakilerden hangilerinin gerçekleşmesini ENGELLEMEZ?" Yani: 🔍 Korpus luteumun bozulmasından önce gerçekleşen veya etkilenmeyen olayları arıyoruz.

🔹 I. Ovulasyonun gerçekleşmesi ✅ ENGELLENMEZ Ovulasyon, LH hormonu pik yaptıktan sonra gerçekleşir. Korpus luteum, ovulasyondan sonra oluşur. Yani, korpus luteum bozulsa bile, ovulasyon zaten önceden gerçekleşmiş olur. ✔️ Bu olay engel teşkil etmez, yani doğrudur.

🔹 II. Progesteron seviyesinin artması ❌ ENGELLENİR Korpus luteum, progesteron salgılayan yapıdır. Eğer bu yapı bozulursa → progesteron artmaz, aksine azalır ✔️ Bu olay, engel olur, dolayısıyla doğru kabul edilmez.

🔹 III. Folikülün oluşması ✅ ENGELLENMEZ Folikül gelişimi, döngünün başında (folikül evresinde) FSH etkisiyle gerçekleşir. Korpus luteum, folikül oluştuktan ve yumurta çıktıktan sonra devreye girer. Yani folikül oluşumu, korpus luteumun durumundan bağımsızdır. ✔️ Bu da engel teşkil etmez, yani doğrudur.

Bu soru, döllenme (fertilizasyon) süreciyle ilgili hem yapısal hem de fizyolojik detayları içeriyor.

🔬 İfadelerin Analizi:

I. Sperm çekirdeğinin ikincil oositin sitoplazmasına girişi fallopi tüpünde gerçekleşir. ✅ Doğru Döllenme, insanlarda genellikle fallopi tüpünün ampulla bölgesinde gerçekleşir. Spermin başı (çekirdek bölgesi) ikincil oositin sitoplazmasına girer. Bu da döllenmenin başladığı yerdir. ✔️ Bu ifade doğrudur.

II. Döllenme sırasında spermin baş ve boyun bölgesi ikincil oositin sitoplazmasına girer. ❌ Yanlış Döllenme sırasında sadece spermin baş kısmı, yani çekirdeği oositin içine girer. Boyun ve kuyruk kısmı dışarıda kalır ve atılır. Spermin baş kısmındaki çekirdek, zigotun babadan gelen genetik materyalini oluşturur. ❌ Bu ifade yanlıştır.

III. Zona pellucida tabakası, ikincil oositin aynı türe ait sperm ile döllenmesine olanak verir. ✅ Doğru Zona pellucida, oositin etrafını saran özel bir glikoprotein tabakasıdır. Spesifik reseptörlere sahiptir, yalnızca aynı türe ait spermlerin bağlanmasına izin verir. Böylece türler arası döllenme önlenmiş olur. ✔️ Bu ifade doğrudur.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, kadın üreme sistemindeki yapıların işlevlerini ve olayların gerçekleştiği yerleri doğru bilmeye dayalı bir bilgi ve mantık sorusudur. Kadın üreme sisteminde yumurta (ikincil oosit) yumurtalıkta üretilir ve fallopi tüpüne (yumurta kanalı) geçer.

Eğer bu süreçte spermle karşılaşırsa: Döllenme fallopi tüpünde gerçekleşir. Mayoz II, sadece spermle karşılaştığında tamamlanır.

🧠 Soru Tipi: Bilgi + Mantık Sorusu Bu, üreme sistemindeki olay-yapı eşleştirmesini doğru yapma becerisi gerektirir.

🔍 Öncül Analizi:

I. İkincil oositin Mayoz II'yi tamamlaması ✅ Doğru – Fallopi tüpünde gerçekleşebilir → İkincil oosit Mayoz II’ye metafaz evresinde durur. → Spermle döllenirse Mayoz II tamamlanır. → Bu olay, fallopi tüpünde gerçekleşir.

II. Yumurta ve sperm çekirdeklerinin kaynaşması ✅ Doğru – Fallopi tüpünde gerçekleşir → Döllenme fallopi tüpünün ampulla bölgesinde olur. → Yumurta ve sperm çekirdeği burada kaynaşır.

III. Korpus luteumun oluşması ❌ Yanlış – Yumurtalıkta gerçekleşir → Ovulasyondan sonra folikül yapısı yumurtalıkta kalır, → Bu yapının dönüşümüyle korpus luteum oluşur → Fallopi tüpüyle ilgisi yoktur.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, menstrüal döngüde endometriyum (rahim iç zarı) tabakasının kalınlığındaki değişimleri doğru yorumlayıp hormonlarla ilişkilendirme becerisine dayalı bir bilgi ve analiz sorusudur.

Endometriyum: Rahim içini döşeyen, embriyonun tutunmasını sağlayan tabakadır. Bu tabaka, hormonların etkisiyle döngü boyunca kalınlaşır, döllenme olmazsa adet kanamasıyla dökülür. Döngü üç temel fazdan oluşur:

Menstrüasyon (0–5. gün) → Kanama

Foliküler faz (6–14. gün) → Östrojen etkisiyle endometriyum yeniden kalınlaşmaya başlar.

Luteal (korpus luteum) faz (15–28. gün) → Progesteron etkisiyle damarlaşma artar.

Döllenme olmazsa: Korpus luteum bozulur → progesteron azalır → endometriyum dökülür.

🧠 Soru Tipi: Grafik Yorumlama + Bilgi Sorusu Bu, hem görsel okuma hem de hormon–olay ilişkisini doğru kurma sorusudur.

🔍 Öncül Analizi:

I. ✅ Doğru → Döllenme yoksa korpus luteum bozulur, progesteron düşer. → Endometriyum beslenemez, dökülmeye başlar → Kanama başlar. ✔️ Bu ifade doğrudur.

II. ✅ Doğru → Menstrüasyon sırasında endometriyum dökülür. → Kanama sona erdiğinde, tabaka en ince hâlindedir. ✔️ Bu da doğrudur.

III. ✅ Doğru → Progesteron, endometriyumu embriyoya hazırlamak için kalınlaştırır ve damarlaşmayı arttırır. → Bu, döllenme gerçekleşirse embriyonun tutunması için gereklidir. ✔️ Bu ifade de doğru.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, embriyonik gelişimin gastrulasyon evresini ve bu evrede meydana gelen biyolojik olayları doğru analiz etmeye yönelik bir bilgi sorusudur.

Embriyonik gelişim sırasında sırasıyla şu evreler görülür: Zigot → döllenmiş yumurta Segmentasyon → hızlı bölünmeler Morula → hücre topu Blastula → içi boş hücre küresi Gastrula → embriyonun üç tabakalı hâle geldiği evre

➡️ Gastrulasyonla birlikte: Ektoderm, mezoderm, endoderm olmak üzere üç germ yaprağı (tabakası) oluşur. Bu tabakalardan organlar gelişir (organogenez evresi sonradan başlar).

🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu. Bu, sırasal gelişim evreleri ve kök hücrelerin farklılaşma düzeyine hâkim olmayı gerektirir.

🔍 Öncül Analizi:

I. Üç tabakalı embriyo oluşur. ✅ Doğru → Gastrulasyon evresinde ektoderm, mezoderm, endoderm oluşur. ✔️ Bu, gastrulanın temel tanımıdır.

II. Embriyodan alınan hücrelerin tamamı kök hücre olarak adlandırılır. ❌ Yanlış → Gastrula evresinde artık hücreler farklılaşmaya başlamıştır. → Yani her hücre her dokuya dönüşemez. → Totipotent kök hücreler zigot ve ilk birkaç bölünmede (morula) görülür. → Gastrula'da hücreler pluripotent olabilir ama hepsi kök hücre değildir.

III. Bu evreden önce başlayan farklılaşma bu evrede sonlanır. ❌ Yanlış → Aksine, gastrula evresiyle birlikte farklılaşma hız kazanır ve devam eder. → Hücreler üç tabakaya ayrılır → bu tabakalardan organ sistemleri gelişir. ✔️ Farklılaşma gastruladan sonra da devam eder, bu evrede bitmez.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, embriyonik gelişim evrelerini (zigot → segmentasyon → morula → blastula → gastrula) doğru sırayla ve işlevleriyle bilmeye dayalı bilgi sorusudur.

Embriyonik gelişim şu sırayı takip eder:

Zigot: Döllenmiş yumurta hücresi

Segmentasyon: Zigotun mitozla bölünmesi, hücre sayısı artar ama toplam hacim artmaz

Morula: Üzüm tanesi gibi hücre kümesi (çok sayıda hücre ama küçük hacimli)

Blastula: İçinde boşluk (blastosöl) oluşur

Gastrula: Embriyonik tabakalar (ektoderm, mezoderm, endoderm) oluşur

🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu soruda, embriyonun gelişim evrelerinin yer, yapı ve işlev açısından doğru olup olmadığı sorgulanıyor.

🔍 Şık Analizi:

A) ✅ Doğru → Döllenme fallopi tüpünde olur. → İlk bölünmeler (segmentasyon) da rahime ulaşmadan önce burada gerçekleşir.

B) ✅ Doğru → Segmentasyon sonucu oluşan hücreler: blastomer → Bu hücrelerin toplam hacmi artmaz, sadece sayıları artar.

C) ❌ Yanlış – Doğru Cevap → Hücre sayısı fazladır, ancak toplam hacim ve ağırlık artmaz. → Zigottan gelen sitoplazma daha küçük hücrelere bölünür. → Dolayısıyla toplam kütle zigotla aynıdır veya çok az fark gösterir, fazla değildir.

D) ✅ Doğru → Blastula, rahme tutunacak şekilde organize olmuş embriyodur. → Tutunma (implantasyon) bu aşamada olur.

E) ✅ Doğru → Gastrulasyonda oluşan ektoderm, mezoderm, endoderm → doku ve organlara farklılaşır.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, plasentanın görevlerini, anne–bebek arasındaki madde alışverişini ve göbek kordonunun işlevini doğru değerlendirmeyi gerektiren bir bilgi sorusudur.

Plasenta, anne ile embriyo/fetüs arasında besin, gaz ve atık alışverişini sağlayan geçici bir organdır.

Göbek kordonu, plasenta ile embriyoyu bağlar. İçinde:

1 toplardamar: anne kanından embriyoya oksijenli kan taşır.

2 atardamar: embriyodan plasentaya karbondioksit ve atık madde taşır.

🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu soruda plasenta ve göbek kordonunun yapısını ve işlevini bilmek gerekiyor.

🔍 Öncül Analizi:

I. ✅ Doğru → Besin ve oksijen, annenin kanından plasentadaki kılcal damarlar aracılığıyla fetal dolaşıma geçer. → Ayrıca annenin kanında bulunan bazı antikorlar (özellikle IgG) da plasenta yoluyla fetüse geçerek bağışıklık kazandırır. ✔️ Bu ifade doğrudur.

II. ✅ Doğru → Plasenta, iki dolaşım sistemini ayıran fakat madde alışverişine izin veren özel bir yapıdır. → Kanlar karışmaz, ancak difüzyon ve aktif taşıma ile gerekli maddeler geçer. ✔️ Bu ifade doğrudur.

III. ❌ Yanlış → Tam tersi: Toplardamar, anne kanından embriyoya oksijen ve besin getirir. Atardamarlar, embriyodan plasentaya atık ve CO₂ taşır. ✔️ Bu ifade yanlıştır.

📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, embriyonik gelişimin sırası, embriyonun rahme tutunması (implantasyon) ve madde alışverişinin nasıl gerçekleştiği konularını test eden çok yönlü bir bilgi sorusudur.

Embriyonik gelişim şu sırayı izler: Segmentasyon (hızlı mitoz bölünmeler), Gastrulasyon (üç embriyonik tabakanın oluşması), Farklılaşma (hücrelerin özelleşmeye başlaması), Organogenez (organların oluşması)

İmplantasyon: Embriyonun rahim duvarına tutunmasıdır. Bu aşamadan sonra koruyucu zarlar (amnion, korion vs.) oluşmaya başlar. Madde alışverişi, göbek kordonu aracılığıyla embriyo ile plasenta arasında gerçekleşir, damarlar arasında değil, damarlar üzerinden olur.

🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu soruda doğru sırayı bilmek, implantasyon sonrası süreçleri tanımak ve dolaşımı doğru anlamak gerekiyor.

🔍 Öncül Analizi:

I. ✅ Doğru → Bu, embriyonik gelişimin doğru sıralamasıdır. → Zigot → segmentasyon → morula → blastula → gastrula → organogenez ✔️ İfade doğrudur.

II. ✅ Doğru → İmplantasyondan sonra embriyo gelişmeye başlar ve amnion, korion, allantois gibi zarlar oluşur. ✔️ İfade doğrudur.

III. ❌ Yanlış → Madde değişimi damarlar arasında değil, → Embriyo → göbek kordonu → plasenta → anne kanı şeklindedir. → Göbek kordonundaki damarlar, embriyo ile plasenta arasında taşımacılık yapar. ✔️ Bu ifade yanlıştır çünkü iki damar arasında madde değişimi olmaz.