Sinir Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Aşağıda insan vücuduna ait bir nöronun mikroskobik görünümü verilmiştir.

Bu nöronun sinirsel impulsları daha hızlı taşıyabilmesi için hangi özelliklere sahip olması gerektiğini nedenleriyle birlikte yazınız.

(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)

Ahmet okuldan eve giderken bir köpeğin kendisine doğru geldiğini görmüş ve hızlı bir şekilde evine doğru koşmaya başlamıştır. Çok kısa süre içerisinde evine ulaşıp dış kapıyı kapatmasına rağmen hâlâ kalp atışının, soluk alıp vermesinin hızlı olduğunu, ağzının kuruduğunu fark etmiş ve aynaya baktığında ise yüzünün solgun olduğunu görmüştür.

Ahmet’in köpekten kaçarken yaşadığı fizyolojik değişikliklerin nedenini sinir sistemi ve endokrin sistemi bağlamında açıklayınız.

(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)

Glia hücreleri nöronlarla bir arada bulunan, nöronlara yapısal ve işlevsel destek veren yardımcı hücrelerdir. Sayıları sinir hücrelerinden daha fazladır. Nöronlardan farklı olarak bölünebilen hücrelerdir ve impuls iletimi yoktur. Glia hücrelerinin sinir sisteminde farklı görevleri bulunmaktadır.

Buna göre aşağıda verilen glia hücrelerinin görevlerini belirtiniz.

Görevlerine göre nöron çeşitleri aşağıdaki şekilde belirtilmiştir.

Duyu nöronları; reseptörlerden aldıkları uyarıları beyin ve omuriliğe getiren nöronlardır.

Ara nöronlar; merkezi sinir sisteminde bulunurlar. Duyu nöronlar ile motor nöronlar arasındaki bağlantıdan sorumludurlar. Duyu nöronlarının ara nöronlarına ilettiği bilgiler burada işlenir, değerlendirilir ve cevap motor nörona iletilir.

Motor nöronlar; ara nörondan aldıkları cevapları ilgili kas ya da bezlere (efektör organa) götürürler.

Buna göre;

a. Duyu nöronu zarar gören,

b. Ara nöronu zarar gören,

c. Motor nöronu zarar gören bir bireyde görülecek durumları yazınız.

Bir bireyin elini önce 25 ^oC sıcaklıktaki suya, daha sonra 60 ^oC sıcaklıktaki suya dokunduğunda verdiği tepkiler farklıdır.

 Bu durumla ilgili olarak aşağıda ifadeleri belirtilen öğrenciler yorumlar yapmışlardır.

Işıl: 60 ^oC'lik suya dokunulduğunda uyarılan nöron sayısı artmıştır.

Mert: Her iki kaptaki suya dokunulduğunda oluşan impuls sayısı eşittir.

Emel: 60 ^oC'lik suya dokunulduğunda bir nörondaki impuls iletim hızı, aynı nöronda 30 ^oC'lik suya dokunulduğunda oluşan impuls hızından daha yüksektir.

Hangi öğrencilerin yaptığı yorumlar yanlıştır? Doğru olan ifadeleri yazınız.

Aşağıdaki şekilde bir sinir hücresinin akson ucundaki sinapslarda gerçekleşen kimyasal iletim verilmiştir.

Nöronlarda impuls iletimi dendritten akson ucuna doğru iken, sinapslarda akson ucundan diğer nöronun dendritine ya da efektör organa doğrudur. Sinapslardaki kimyasal iletim nörotransmitter maddeler aracılığı ile gerçekleşir.

Bu nörotransmitter maddeler hangileridir? Yazınız.

Öğretmen sınıfta impuls iletiminin kimyasal yolla gerçekleşme basamaklarını şekil çizerek açıklamıştır. Bu açıklamaları öğrencilerin doğru şekilde sıralamalarını istemiştir.

I. Uyarının nöronun akson ucuna ulaşması

II. Nörotransmitter maddelerin dendrit zarındaki reseptöre bağlanması

III. Nörotransmitter madde taşıyan salgı kofullarının akson ucuna yaklaşması

IV. Görevi biten nörotransmitter maddelerin parçalanması

V. Nörotransmitter maddelerin sinaptik boşluğa salgılanması

Buna göre sinapslarda impuls iletimi sırasında gerçekleşen bu olayların doğru sıralaması nasıl olmalıdır? Açıklayarak yazınız.

Bir arkadaş ortamında Selin, bir anda sıcak bir içecek dökülmesinden kaynaklanan acı hissiyle aniden refleks olarak elini geri çekmiştir. Aynı anda, içecek dökülme sesini duyan arkadaşları da olay yerine bakmış ve duruma tepki vermiştir. Ancak, Selin’in kolundaki kasların bu hızlı hareketi yapması için impulsların sadece o bölgeye iletildiğini ve tüm vücut kaslarının uyarılmadığını fark eden arkadaşları, bunun nasıl gerçekleştiğini merak etmeye başlamıştır. Bu olayda, sinir sisteminin hangi mekanizması impulsların sadece gerekli kaslarda tepki oluşturmasını sağlar?

Selin’in yaşadığı durumda, sinir sistemi hangi mekanizma sayesinde sadece el kaslarında tepki oluşmasını sağlamıştır? Bu mekanizma hakkında kısaca açıklama yapınız.

Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur. Burada impulslar değerlendirilir, yorumlanır ve yönlendirilir. Beyin ve omurilik meninges denilen 3 zar ile çevrilmiştir.

Bu zarları dıştan içe doğru sıralayarak görevlerini yazınız.

Merkezi sinir sisteminde bulunan meninges zarı 3 katlı olup dıştan içe doğru sert zar, örümceksi zar ve ince zar şeklindedir. Örümceksi zar ile ince zar arasında Beyin Omurilik Sıvısı (BOS) bulunur. BOS beyin ve omurilikte bulunur.

BOS'un beyin ve omurilikteki görevlerini yazınız.