Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

İnsan dolaşım sisteminde üç temel kan hücresi bulunur:

Alyuvarlar (Eritrositler), Akyuvarlar (Lökositler), Trombositler (Kan pulcukları)

Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:

Çekirdeksiz olma (A) ❌

• Alyuvarlar (eritrositler) olgunlaştığında çekirdeğini kaybeder.
• Trombositler, megakaryosit hücrelerinden kopan parçalardır, çekirdekleri yoktur.
• Ancak akyuvarlar (lökositler) çekirdeklidir.
• Bu nedenle, ortak özellik değildir.

Solunum gazlarını taşıma (B) ❌

• Alyuvarlar, hemoglobin sayesinde oksijen ve karbondioksit taşır.
• Ancak akyuvarlar ve trombositler solunum gazı taşımaz.
• Bu nedenle, ortak özellik değildir.

Aktif hareket yapma (C) ❌

• Akyuvarlar (lökositler) amipsi hareket yapabilir.
• Ancak alyuvarlar ve trombositler aktif hareket yapamaz.
• Bu nedenle, ortak özellik değildir.

Kırmızı kemik iliğinde üretilme (D) ✅

• Alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositler kırmızı kemik iliğinde üretilir.
• Bu tüm kan hücreleri için ortak bir özelliktir.
• Bu nedenle, doğru cevap budur.

Vücut savunmasında görev alma (E) ❌

• Akyuvarlar (lökositler) bağışıklık sisteminde görev alır.
• Ancak alyuvarlar ve trombositler vücut savunmasında rol oynamaz.
• Bu nedenle, ortak özellik değildir.

Sonuç:

İnsan dolaşım sistemine ait tüm kan hücrelerinin ortak özelliği, kırmızı kemik iliğinde üretilmeleridir.

Doğru cevap: "D" seçeneğidir. ✅

Soruda kalbin sol karıncığından çıkan işaretli glikoz molekülünün, böbrek hücrelerinde solunum ile kullanıldığı ve oluşan karbondioksitin akciğerden atıldığı belirtilmektedir. Bu durumda glikozun izlediği dolaşım yolunu inceleyelim.

Glikozun İzlediği Yol:

1. Kalbin sol karıncığından çıkan kan, aort atardamarına gider.

• (Bu yüzden Aort Atardamarı (C) işaretli karbonu taşır.) ✅

2. Aorttan böbrek atardamarı yoluyla böbrek hücrelerine ulaşır.

3. Böbrek hücrelerinde glikoz solunumla parçalanır ve CO₂ açığa çıkar.

4. Oluşan karbondioksit böbrek toplardamarı ile taşınır.

• (Bu yüzden Böbrek Toplardamarı (B) işaretli karbonu taşır.) ✅

5. Kan alt ana toplardamarına geçer ve kalbin sağ kulakçığına gelir.

• (Bu yüzden Alt Ana Toplardamar (A) işaretli karbonu taşır.) ✅

6. Sağ karıncıktan akciğere gönderilir, alveol kılcallarında CO₂ verilir.

• (Bu yüzden Alveol Kılcalı (D) işaretli karbonu taşır.) ✅

7. Son olarak, CO₂ akciğerlerden soluk verme ile dışarı atılır.

Hangi Yapıda İşaretli Karbona Rastlanmaz?

• Karaciğer Üstü Toplardamarı (E), karaciğerden gelen kanı taşır.
• Böbrekten gelen CO₂ önce alt ana toplardamara gider, sonra akciğere taşınır.
• Bu süreçte karaciğer üstü toplardamarı devreye girmez.

Bu yüzden işaretli karbona rastlanmayacak yapı:
"E) Karaciğer Üstü Toplardamarı" ✅

Soruda istenen: Doku kılcallarından geçen kanın alyuvarlarında gerçekleşen olaylar.

Doku kılcalları ortamında ne olur?

• O₂ dokulara verilir, Hb'den ayrılır.

• CO₂ dokulardan kana geçer.

• CO₂ → H₂CO₃ → H⁺ + HCO₃⁻ tepkimesi olur.

• H⁺ iyonları alyuvar içinde hemoglobine bağlanarak tamponlanır. (Bu çok önemli!)

Şimdi seçeneklerdeki tepkimelere bakalım:

I. H₂CO₃ → CO₂ + H₂O ❌ Bu reaksiyon akciğer kılcallarında olur. Amaç CO₂’yi kana verip dışarı atmaktır.

II. Hb + H⁺ → HbH⁺ ✅ Evet, bu doku kılcallarında olur. CO₂ → H⁺ oluşturur ve H⁺, hemoglobine bağlanır. Böylece pH dengelenir (tampon sistem). Bu olay alyuvar içinde olur.

III. O₂ + Hb → HbO₂ ❌ Bu olay akciğerlerde olur. Oksijen solunumla alındığında hemoglobine bağlanır.

IV. H⁺ + HCO₃⁻ → H₂CO₃ ❌ Bu reaksiyon akciğer kılcallarında olur. Amaç CO₂ üretmek ve dışarı atmaktır.

Sonuç: Doku kılcallarında, alyuvar içinde yalnızca II numaralı olay gerçekleşir. Dolayısıyla doğru cevap: A) Yalnız II

“Ak kan dolaşım sistemi” ifadesiyle kastedilen lenfatik sistemtir. Bu sistem için:

I. Atardamar bulunmaz. Lenf damarlarında arter veya arteriyel basınç yoktur; yalnızca tek yönlü kapaklı damar ağı vardır. ✅

II. Kanı kalpten dokulara taşır. Bu ifade kan dolaşımına (kardiyovasküler sisteme) aittir; lenf sistemi kan değil, lenf sıvısı taşır. ❌

III. Doku sıvısının fazlasını dolaşıma katar. Dokular arası fazla sıvıyı toplayıp en sonunda tekrar damar kanalıyla dolaşıma geri verir. ✅

IV. Vücudun bağışıklığında görev alır. Lenf düğümleri ve organlarında lenfositler üretir ve patojenleri “süzerek” bağışıklığı destekler. ✅

Dolayısıyla doğru seçenek I, III ve IV’tür. Cevap: E şıkkı

Soruda anlatılan durum, kanın santrifüj edilmesiyle oluşan kanın bileşenlerine ayrılması sürecidir. Santrifüj işleminden sonra yoğunluklarına göre kan 3 tabakaya ayrılır:

🧪 Kan Santrifüj Edildikten Sonra:

En altta (X): Ağır maddeler (yoğunluğu yüksek): ➤ Alyuvarlar (eritrositler) ➤ Bazı akyuvarlar ve kan pulcukları (kısmî olarak)

Orta tabaka (ince beyaz tabaka - “buffy coat”): Akyuvarlar (lökositler) Kan pulcukları (trombositler)

En üstte (Y): Plazma: ➤ Su (%90+) ➤ Hormonlar (örneğin insülin) ➤ Plazma proteinleri (albumin, antikor vs.) ➤ Besin maddeleri (glikoz, amino asitler) ➤ Enzimler (örneğin tripsin)

Şimdi şıkları değerlendirelim:

✅ A. X → Alyuvar, Y → İnsülin Alyuvar → yoğun → X (dipte) İnsülin → hormon → plazmada → Y → Doğru

❌ B. X → Akyuvar, Y → Tripsin Akyuvar → orta tabaka (buffy coat), X kısmında değil Tripsin → enzimi → plazmada → Y kısmında olabilir → Akyuvar kısmı hatalı → Yanlış

✅ C. X → Alyuvar, Y → Albumin Albumin = plazma proteini → Y → Doğru

✅ D. X → Kan pulcukları, Y → Glikoz Kan pulcukları → buffy coat + bir kısmı X'e inebilir → kabul edilebilir Glikoz → plazmada → Y → Doğru

✅ E. X → Su, Y → Antikor Su → büyük oranda Y (plazma kısmında) bulunur → Bu biraz karışık ama antikor plazmada olur → Y doğru; X için “su” ifadesi teknik olarak yanlış yerde olabilir ancak bağlamda genel bilgi olarak kabul edilebilir. → Yine de en net hatalı ifade B şıkkıdır.

✅ Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı ✅

Grafikte oksijen miktarının zamanla azaldığı gösteriliyor. Bu, damardaki oksijenin dokuya verildiğini, yani oksijenin tüketildiğini gösterir.

🔍 Bu duruma uyan kılcal damarlar:

Oksijenli kan → dokuya gider → oksijen verir → miktar azalır.
Bu durum, sistemik dolaşımdaki (vücut genelindeki) kılcal damarlarda görülür:

✅ Karaciğer kılcal damarı

✅ Böbrek kılcal damarı

✅ Bacak kılcal damarı

✅ Mide kılcal damarı
Tüm bu organlarda oksijenli kan, dokulara oksijen bırakır.

❌ Akciğer kılcal damarı ise farklıdır: Burada karbondioksitçe zengin (kirli) kan, oksijen alır. Yani oksijen miktarı zamanla artar, azalmaz. Bu nedenle grafiğe uymayan tek seçenek budur.

✅ Sonuç: Bu grafik oksijenin azaldığı yani oksijenin dokulara verildiği damarları temsil eder. Akciğer kılcallarında ise oksijen alınır, azalmaz. Doğru cevap: A şıkkı