Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Bütün kan hücresi çeşitleri kırmızı kemik iliğinde üretilir. Alyuvar sayısı yükseklere çıkıldığı zaman, akyuvar sayısı ise hastalık anında artar. Alyuvar laktik asit fermentasyonu ile akyuvar ise oksijenli solunumla ATP üretir ve kullanır. Alyuvarın yapısında hemoglobin ve kan grubu proteinleri bulunur. Akyuvar hücreleri ise enzimler gibi çeşitli proteinlere sahiptir. Kan grupları alyuvar zarındaki antijenlere göre oluşur.

• Protrombin ve fibrinojen proteinleri kanın pıhtılaşmasında görev yapar.
• Sindirilmiş besinlerin taşınması kanın plazma kısmının görevidir.
• Kan proteinleri olan albumin, globülin ve fibrinojen plazmada bulunur ve osmotik basıncın oluşmasında etkili olur.
• Kan proteini olan globülinler bir çeşit antikor olarak görev yapar.

Kan basıncı kılcal damarların atardamar ucunda yüksektir ve kılcal damarın toplardamar ucuna doğru gidildikçe kan basıncı düşer. Ozmotik basıncı oluşturan proteinler kılcal damardan çıkamayacağı için ozmotik basınç kılcal damarlar boyunca sabittir. Atardamar ucunda kan basıncı ozmotik basıncından yüksek olduğu için X ile gösterilen örneğin oksijen kandan doku sıvısına geçer. Toplardamar ucunda ise ozmotik basınç kan basıncından yüksektir. Hücreler metabolizma sırasında karbondioksit üretir. Bu karbondioksit, dokulardaki hücrelerden doku sıvısına geçer. Y ile gösterilen örneğin CO2 doku sıvısından kana geçer.

1. Harflerle gösterilen kısımların adlarını yazınız.

a. Akciğer Atardamarı     b. Akciğer Toplardamarı

c. Üst Ana Toplardamar  d. Alt Ana Toplardamar

e. Aort                             f. Sağ Kulakçık

g. Sol Kulakçık               h. Triküsbit Kapakçıklar

ı. Diküsbit Kapakçıklar   k. Yarımay Kapakçıklar

l. Sol Karıncık                m. Sağ Karıncık

2. Kirli kan taşıyan damarları yazınız: a, c, d

3. Kalpten çıkan damarları yazınız: a, e

1. Gevşeme aşamasıdır. Hem kulakçık hem karıncık dinlenme durumundadır.

2. Karıncıklar kasılmış. Kulakçıklar gevşeme, karıncıklar ise kasılı durumdadır. Karıncık kasılırsa sağ tarafyan akciğere kirli kan gider. Sol taraftan aorta temiz kan gider.

3. Kulakçıklar kasılır. Kan karıncıklara dolar.

Dolaşım sistemi, kan, kalp ve damarları kapsayan bir sistemdir ve vücutta besin, oksijen ve atık madde taşınmasında görev alır. Ancak, dolaşım sistemi hormon salgılamaz.

Hormon salgılama görevi endokrin sisteme aittir.

Kalbin kasılmasını sağlayan elektriksel impulslar özel bir ileti sistemi tarafından iletilir. Atrioventriküler (AV) düğüme ulaşan uyarılar, buradan His demetlerine iletilir. His demetleri, uyarıyı karıncıklara iletmekle görevlidir.

Kalbin Uyarı İletim Sistemi:

1. Sinoatriyal (SA) Düğüm: Kalbin doğal pili olup sağ kulakçıkta bulunur ve ilk uyarıyı başlatır.

2. Atrioventriküler (AV) Düğüm: Kulakçıklar ile karıncıklar arasında yer alır ve uyarıyı bir süre geciktirerek His demetlerine iletir.

3. His Demetleri: Karıncıklara uyarıyı gönderen sinir lifleridir.

4. Purkinje Lifleri: His demetlerinden gelen uyarıyı alıp kalp kasına yayarak kasılmayı sağlar.

Kalp döngüsü üç ana evrede gerçekleşir:

1. Kulakçık Sistolü (0,15 saniye) → Kulakçıklar kasılır, karıncıklar gevşer.

2. Karıncık Sistolü (0,30 saniye) → Karıncıklar kasılır, kulakçıklar gevşer (kulakçık diastolü gerçekleşir).

3. Kalbin Dinlenme Evresi (0,40 saniye) → Hem kulakçıklar hem de karıncıklar gevşer (kulakçık diastolü gerçekleşir).

Kulakçık diastolü (gevşeme) karıncık sistolü ve kalbin dinlenme evresinde gerçekleşir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Dolaşım sisteminin çalışması ile ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyelim:

✅ II. Kalp atış sayısı nabız sayısını verir. (Doğru)

- Kalbin attığı her seferde atardamarlarda bir genişleme olur.

- Kalp atış sayısı ve nabız sayısı eşittir.

- Örneğin, bir kişinin kalbi dakikada 72 kez atıyorsa, nabzı da 72 atım/dakika olur.

✅ III. Karıncıkların kasılması sırasında kanın atardamarlara uyguladığı basınca büyük tansiyon denir. (Doğru)

- Karıncıklar kasıldığında (sistol), kan büyük bir kuvvetle atardamarlara pompalanır.

- Bu basınca sistolik basınç (büyük tansiyon) denir.

❌ I. Kalbin gevşemesinin toplardamarda hissedilmesine küçük tansiyon denir. (Yanlış)

- Küçük tansiyon (diastolik basınç), kalbin gevşemesi (diastol) sırasında atardamarlardaki kan basıncıdır.

- Toplardamarlarda hissedilmez, atardamarlarda ölçülür.

- Bu yüzden yanlış bir ifadedir.

Sol karıncık kasılarak oksijence zengin kanı aort atardamarına pompalar. Bu olay sırasında kalbin farklı bölgelerinde belirli değişiklikler gerçekleşir.
Bu durumun gerçekleştiği sistol (kasılma) aşamasında olan olayları değerlendirelim:

✅ A) Sol karıncığın kasılması (Doğru): Sol karıncık kasılarak kanı aort atardamarına pompalar.

✅ B) Sağ kulakçığın gevşemesi (Doğru): Kalbin bir bölgesi kasıldığında, genellikle diğer bölgesi gevşer. Sağ kulakçık gevşeme halinde olduğundan, toplardamarlardan gelen oksijence fakir kanı içine alır.

✅ C) Biküspit kapakçığının kapalı olması (Doğru): Sol kulakçık ile sol karıncık arasında bulunan biküspit (mitral) kapakçık, sol karıncık kasıldığı sırada kanın geriye kaçmasını önlemek için kapanır.

✅ D) Purkinje liflerinin uyarılması (Doğru): Purkinje lifleri, kalp kasının kasılmasını tetikleyen elektriksel uyarıyı iletir. Bu uyarı, karıncıkların kasılmasını sağlar.

❌ E) Yarım ay kapakçığının kapalı olması (Yanlış – Gerçekleşmez!)

- Yarım ay kapakçıkları (semilunar kapaklar), aort ve akciğer atardamarı girişinde bulunur.

- Sol karıncık kasıldığında, yarım ay kapakçıkları açılır ve kan aorta geçer.

- Eğer bu kapakçıklar kapalı olsaydı, kan aorta gidemezdi!

- Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır. ✅