Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Oksijen (O₂) oranı fazla olan damarları belirlemek için her damarın görevini inceleyelim:

Damarların O₂ Oranı Açısından İncelenmesi:

Üst ana toplardamar (Vena Cava Superior) → CO₂ oranı fazla (O₂ düşük)

• Kirli kan taşır ve vücudun üst kısmından gelen karbondioksit bakımından zengin kanı kalbe getirir.

Akciğer atardamarı (Arteria Pulmonalis) → CO₂ oranı fazla (O₂ düşük)

• Tek istisna olan atardamardır çünkü oksijeni az, karbondioksiti fazla olan kanı akciğerlere taşır.

Akciğer toplardamarı (Vena Pulmonalis) → O₂ oranı fazla ✅

• Tek istisna olan toplardamardır çünkü akciğerlerden gelen oksijen bakımından zengin kanı kalbe taşır.

Alt ana toplardamar (Vena Cava İnferior) → CO₂ oranı fazla (O₂ düşük)

• Kirli kan taşır ve vücudun alt kısmından gelen karbondioksit bakımından zengin kanı kalbe getirir.

Aort atardamarı (Aorta) → O₂ oranı fazla ✅

• Oksijen bakımından en zengin damardır ve temiz kanı tüm vücuda dağıtır.

O₂ Oranı Fazla Olan Damarlar:

✔ Akciğer toplardamarı (III)
✔ Aort atardamarı (V)

Damarların Kalp ile Bağlantılarının İncelenmesi:

A) Akciğer atardamarı - Sağ karıncık ✅ Doğru

• Akciğer atardamarı, sağ karıncıktan çıkar ve akciğerlere oksijenlenmesi için kan taşır.

B) Aort atardamarı - Sol karıncık ✅ Doğru

• Aort, sol karıncıktan çıkar ve vücuda oksijenli kan pompalar.

C) Alt ana toplardamar - Sol kulakçık ❌ Yanlış

• Alt ana toplardamar (Vena Cava İnferior) sol kulakçığa değil, sağ kulakçığa bağlıdır.
• Alt ve üst ana toplardamarlar, vücuttan gelen kirli kanı SAĞ kulakçığa döker.
• Sol kulakçığa gelen damar, akciğer toplardamarıdır.

D) Üst ana toplardamar - Sağ kulakçık ✅ Doğru

• Üst ana toplardamar, baş ve üst vücuttan gelen kirli kanı sağ kulakçığa taşır.

E) Koroner damarlar - Miyokart tabakası ✅ Doğru

• Koroner damarlar, miyokart (kalp kası) tabakasını besler.

Şıkları Tek Tek İnceleyelim:

A) Karaciğer atardamarı → O₂ bakımından zengin

• Temiz kan taşır. Aortun dallarından biri olan karaciğer atardamarı (Arteria Hepatica) karaciğere oksijen bakımından zengin kan taşır.

B) Akciğer atardamarı → CO₂ bakımından zengin (Diğerlerinden farklı!)

• Tek istisna atardamardır!
• Normalde atardamarlar O₂ bakımından zengin kan taşır, ancak akciğer atardamarı O₂ fakir, CO₂ zengin kan taşır.
• Sağ karıncıktan çıkar ve akciğerlere kan götürür.

C) Akciğer toplardamarı → O₂ bakımından zengin

• Tek istisna toplardamardır!
• Normalde toplardamarlar CO₂ bakımından zengin kan taşır, ancak akciğer toplardamarı O₂ zengin kan taşır.
• Akciğerlerden sol kulakçığa oksijenlenmiş kanı getirir.

D) Sol kulakçık → O₂ bakımından zengin

• Oksijenlenmiş kan bulundurur.
• Akciğer toplardamarından gelen oksijen bakımından zengin kan burada toplanır.

E) Aort atardamarı → O₂ bakımından zengin

• Vücuda oksijen bakımından zengin kan taşır.
• Sol karıncıktan çıkar ve temiz kanı tüm vücuda pompalar.

Diğerlerinden Farklı Olan Şık:

✔ B) Akciğer atardamarı
Nedeni: O₂ bakımından fakir, CO₂ bakımından zengin kan taşıyan tek atardamardır.

1. Şekilde harflerle gösterilen yapıların adlarını yazınız.

a: Aort b: Alt Ana Toplardamarı c: Üst Ana Toplardamarı d: Akciğer Atardamarı e: Akciğer Toplardamarı f: Akciğer Kılcalları g: Doku Kılcalları x: Sağ Kulakçık y: Sağ Karıncık z: Sol Kulakçık t: Sol Karıncık

2. Küçük kan dolaşımında kanın izlediği yolu rakamlarla gösteriniz.

1 → 2 → 3 → 4

3. Büyük kan dolaşımında kanın izlediği yolu rakamlarla gösteriniz.

Üst Tarafta İzlediği Yol: 5 → 6 → 7 → 9 → 11

Alt Tarafta İzlediği Yol: 5 → 6 → 7 → 8 → 10 → 11

Küçük kan dolaşımı, kalpten akciğerlere kirli kanın gönderilmesi, temizlenmesi ve tekrar kalbe dönmesi sürecidir.

Küçük Kan Dolaşımının Başladığı ve Bittiği Yapılar:

Başlangıç: Sağ karıncık Kirli kan, akciğer atardamarı (pulmoner arter) ile akciğerlere pompalanır.

Bitiş: Sol kulakçık Temizlenen kan, akciğer toplardamarı (pulmoner ven) ile sol kulakçığa geri döner.

Şıkların İncelenmesi:

A) Sağ Kulakçık - Sağ Karıncık ❌ (Yanlış) Büyük kan dolaşımıyla ilgilidir. Kirli kan burada toplanır ama buradan dolaşım başlamaz.

B) Sağ Karıncık - Sol Kulakçık ✅ (Doğru) Küçük dolaşım burada başlar ve burada biter.

C) Sol Karıncık - Sol Kulakçık ❌ (Yanlış) Büyük dolaşım ile ilgilidir.

D) Sol Karıncık - Sağ Kulakçık ❌ (Yanlış) Büyük kan dolaşımı yönündedir.

E) Sağ Karıncık - Sağ Kulakçık ❌ (Yanlış) Küçük dolaşım başlar ama sağ kulakçıkta bitmez, sol kulakçıkta biter.

Büyük Kan Dolaşımında O₂ Oranı Değişimi

Büyük kan dolaşımı, kalpten çıkan oksijen bakımından zengin (temiz) kanın dokulara iletilmesi ve oksijenin kullanıldıktan sonra karbondioksit bakımından zengin (kirli) kanın tekrar kalbe dönmesi sürecidir.

Atardamarlarda (AD): O₂ oranı yüksek olur çünkü temiz kan taşır.

Kılcal damarlarda (KD): O₂ oranı azalmaya başlar, çünkü hücrelere oksijen verilir ve karbondioksit alınır.

Toplardamarlarda (TD): O₂ oranı en düşük seviyeye ulaşır, çünkü kan artık karbondioksit bakımından zengin hale gelmiştir.

Grafikleri Değerlendirelim:

A) O₂ oranı atardamarlarda yüksek, kılcal damarlarda düşüş başlıyor ve toplardamarlarda en düşük seviyeye ulaşıyor. ✅ (Doğru)

B) O₂ oranı kılcal damarlarda önce azalıyor sonra artıyor. ❌ (Yanlış, çünkü O₂ seviyesi geri artmaz.)

C) O₂ oranı sürekli artıyor. ❌ (Yanlış, çünkü büyük dolaşımda O₂ oranı azalmalıdır.)

D) O₂ oranı önce artıp sonra azalıyor. ❌ (Yanlış, çünkü atardamarlarda zaten yüksektir, artmaz.)

E) O₂ oranı sabit kalıyor. ❌ (Yanlış, çünkü dokuya oksijen verildiği için O₂ oranı azalmalıdır.)

Kalpten çıkan temiz kan, mideye ulaştığında burada dokular tarafından kullanılır ve toplardamarlarla tekrar kalbe döner. Bu süreçte kandaki bazı maddelerin miktarında değişiklikler meydana gelir.

Grafiklerin İncelenmesi:

I. Oksijen Miktarı

• Mideye gelen atardamar kanı oksijen bakımından zengindir.
• Mide dokusu oksijeni kullanır, dolayısıyla mideden dönen kanın oksijen oranı azalır.
• Grafikte A noktasında oksijen oranı yüksek, B noktasında daha düşük gösterilmiş.
• Bu doğru bir durumdur. ✅

II. Besin Miktarı

• Sindirim devam ettiğinden, mide besinleri kana geçirir.
• Mide toplardamarlarında besin miktarı artar.
• Grafikte besin miktarının B noktasında arttığı gösterilmiş, bu doğru bir durumdur. ✅

III. Alyuvar Sayısı

• Alyuvar sayısı değişmez. Çünkü alyuvarlar kanın tüm vücutta aynı şekilde dolaşmasını sağlar ve midenin kan dolaşımı alyuvar sayısını etkilemez.
• Grafikte alyuvar sayısının azaldığı gösterilmiş, bu yanlıştır. ❌

I. Vücudumuzun bütün iç organlarını dolaşır. ✅ (Doğru)

• Büyük kan dolaşımı, kalbin sol karıncığından çıkan temiz kanın (O₂ bakımından zengin) aort aracılığıyla tüm vücuda yayılması ve ardından oksijenin kullanıldıktan sonra CO₂ bakımından zengin kanın toplardamarlar ile sağ kulakçığa dönmesini kapsar.
• Bütün organlar bu dolaşımın içindedir.

II. Kanın oksijence zenginleşmesini sağlar. ❌ (Yanlış)

• Kan, büyük dolaşımda oksijenini kaybeder ve CO₂ oranı artar.
• Kanın oksijen bakımından zenginleşmesi küçük kan dolaşımında (akciğerlerde) gerçekleşir.

III. Kalbin sol karıncığı ile sağ kulakçığı arasında meydana gelir. ✅ (Doğru)

• Büyük kan dolaşımı, sol karıncıktan başlar, tüm vücudu dolaşır ve sağ kulakçıkta sona erer.

İnce Bağırsaktan Beyne Besin Taşınma Süreci:

1. İnce bağırsaktan emilen besinler kılcal damarlara geçer.
2. Kapı toplardamarı (Vena Porta) aracılığıyla karaciğere taşınır ve burada işlenir.
3. Karaciğerden çıkan besin içeren kan, alt ana toplardamar (Vena Cava İnferior) ile kalbin sağ kulakçığına gider.
4. Sağ kulakçıktan sağ karıncığa geçen kan, akciğer atardamarı ile akciğerlere pompalanır ve burada oksijenlenir.
5. Oksijen bakımından zenginleşen kan, akciğer toplardamarı ile kalbin sol kulakçığına gelir.
6. Kalbin sol karıncığından çıkan kan, aort aracılığıyla beyne gönderilir.

Şıkların Değerlendirilmesi:

✅ A) İnce bağırsakta emilen glikozun, kapı toplardamarı ile karaciğere taşınması

• Doğru. Besinlerin taşınma sürecinin ilk adımıdır.

✅ B) Lenf kılcalları ile yağ türevi maddelerin ince bağırsaktan alınması

• Doğru. Yağlar doğrudan kan dolaşımına geçmez, lenf yoluyla taşınır.

✅ C) Sağ karıncıktaki besin içerikli kanın akciğer atardamarı ile akciğere gönderilmesi

• Yanlış!
• Sağ karıncıktaki kan besin içermez, sadece oksijen yönünden fakirdir.
• Akciğer atardamarı besin değil, oksijen almak için kan taşır.

✅ D) Alt ana toplardamarı ile besinlerin kalbin sağ kulakçığına gelmesi

• Doğru. Karaciğerden çıkan besin içeren kan, alt ana toplardamar ile kalbe gelir.

❌ E) Akciğerlerde oksijence zenginleşen besin içerikli kanın baş atardamarı ile akciğerden beyne iletilmesi

• Yanlış!
• Akciğerler besin eklemez, sadece oksijen ekler.
• Besin içeren kan, aort aracılığıyla beyne gider.
• Akciğerden gelen kan sadece oksijen taşır, besin eklenmez.

Grafikte osmotik basınç (OB) ve kan basıncı (KB) zaman içinde gösterilmektedir.

- OB > KB durumu söz konusu, yani osmotik basınç kan basıncından yüksek.

- Osmotik basınç, kanın içindeki proteinler ve plazma maddeleri nedeniyle suyun kılcal damara geri çekilmesini sağlayan basınçtır.

- Kan basıncı, kanın damar çeperlerine yaptığı basınçtır ve normalde kılcal damarların atardamar ucunda daha yüksektir, ancak bu grafik kılcal damarların toplardamar ucunu temsil ediyor gibi görünüyor.

Bu verilere göre Şıkların İncelenmesi:

I. Doku sıvısından kana su ve suda çözünmüş maddelerin geçişi sağlanır. ✅ (Doğru)

• Osmotik basınç kan basıncından büyük olduğu için, doku sıvısındaki su ve çözünmüş maddeler kana geri döner.
• Bu, kılcal damarın toplardamar ucunda beklenen bir durumdur.

II. Dokuda ödeme sebep olur. ❌ (Yanlış)

• Ödem (doku şişmesi), osmotik basıncın düşük olduğu veya kan basıncının aşırı yüksek olduğu durumlarda meydana gelir.
• Burada osmotik basınç yüksek olduğu için sıvı dokuda birikmez, aksine kana geri döner.

III. Kılcal damardan dokuya besin ve oksijen geçişi sağlanır. ❌ (Yanlış)

• Besin ve oksijenin dokuya geçişi, kan basıncının yüksek olduğu kılcal damarın atardamar ucunda gerçekleşir.
• Burada osmotik basınç daha yüksek olduğu için besin ve oksijen değil, su ve çözünmüş maddeler kana geri döner.