Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Ödem Oluşumunda Kılcal Damar Basınçlarının Rolü

Ödem, doku sıvısının aşırı birikmesi sonucu oluşan şişliktir. Bunun temel nedenleri:

• Kan basıncının artması → Kılcal damarlardan daha fazla sıvının dışarı sızması
• Ozmotik basıncın düşmesi → Sıvının tekrar kılcal damarlara geri alınamaması

Grafikleri inceleyelim:

A Grafiği: Kan basıncı azalıyor, ozmotik basınç değişmiyor.

✅ Ödeme neden olmaz.

• Kan basıncı düştüğünde damar dışına sıvı çıkışı azalır.
• Ödemin oluşması için kan basıncının artması veya ozmotik basıncın düşmesi gerekir.

✔ A grafiği ödeme neden olmaz.

B Grafiği: Kan basıncı ve ozmotik basınç sabit.

✅ Ödeme neden olmaz.

• Hem kan basıncı hem de ozmotik basınç sabit olduğu için sıvı dengesi korunur.
• Normal kılcal damar işleyişi devam eder, ödeme yol açmaz.

✔ B grafiği ödeme neden olmaz.

C Grafiği: Kan basıncı azalıyor, ozmotik basınç da azalıyor.

❌ Ödeme neden olabilir!

• Kan basıncının azalması tek başına ödem yapmaz, ancak ozmotik basıncın düşmesi önemli bir sorundur.
• Ozmotik basınç düşükse, sıvı kılcal damarlara geri alınamaz ve dokularda birikerek ödeme yol açar.

✔ C grafiği ödeme neden olabilir.

Şıkların Değerlendirilmesi:

❌ A) Kalbin çalışmasını sağlayan kalp kası perikart tabakasında bulunur.

• Yanlış. Kalbin çalışmasını sağlayan kalp kası (miyokart) tabakasında bulunur.
• Perikart, kalbi çevreleyen dış bağ dokusu zarıdır ve kasılma işlevinde doğrudan rol almaz.

❌ B) Kalbin en iç tabakasında bulunan kılcal damarlar kalp hücrelerine besin ve oksijen sağlar.

• Yanlış. Kalbin en iç tabakası olan endokartta kılcal damar bulunmaz.
• Kalp kası (miyokart) koroner damarlar tarafından beslenir.

❌ C) Kalp kası sinirsel bir uyartı gelmeden çalışamaz.

• Yanlış. Kalp kası otonom (kendiliğinden) çalışır.
• Sinoatriyal (SA) düğüm, kalbin kendi ritmini oluşturmasını sağlar.

✅ D) Kalp yapısında bulunan endotelyum yüzeye kayganlık vererek kanın rahat ilerlemesini sağlar.

• Doğru. Endokart tabakası, tek katlı yassı epitelden oluşan endotelyum içerir ve kayganlık sağlayarak kanın pürüzsüz şekilde akmasını sağlar.

❌ E) Kulakçık ve karıncıklar arasında bulunan kapakçıklar çift yönde çalışır.

• Yanlış. Kalpteki kapakçıklar tek yönlü çalışır ve kanın geriye kaçmasını önler.
• Biküspit ve triküspit kapakçıklar sadece kulakçıktan karıncığa açılır.

Grafiklerin Yorumu ve Doğru Seçeneğin Belirlenmesi

Grafiklerde kanın glikoz miktarının zamana bağlı değişimi gösterilmektedir:

X Grafiği: Glikoz miktarı zamanla artıyor.
→ Bu, sindirim sonrası glikoz emiliminin gerçekleştiği bir damar olabilir.

Y Grafiği: Glikoz miktarı zamanla azalıyor.
→ Bu, glikozun kullanıldığı ya da depolandığı bir damar olabilir.

A) X -> Akciğer toplardamarı, Y -> Alveol kılcaldamarı

• Akciğer toplardamarı, oksijen bakımından zengin ancak glikoz açısından nötrdür.
• Alveol kılcaldamarları glikoz metabolizmasıyla doğrudan ilgili değildir. ❌ Yanlış.

B) X -> Aort atardamarı, Y -> Akciğer atardamarı

• Aort atardamarı, vücuda temiz kan taşır ama glikoz miktarını artıran bir yer değildir.
• Akciğer atardamarı, oksijeni düşük kan taşır ve glikozla ilgisi yoktur. ❌ Yanlış.

C) X -> Karaciğer atardamarı, Y -> Mide kılcaldamarı

• Karaciğer atardamarı, glikoz metabolizmasına katkıda bulunmaz.
• Mide kılcallarında glikoz emilimi olmaz. ❌ Yanlış.

D) X -> İnce bağırsak kılcaldamarı, Y -> Karaciğer kılcaldamarı

✅ Doğru!

• İnce bağırsak kılcalları sindirim sırasında glikoz emilimi yaptığı için X grafiğine uyar (glikoz artar).
• Karaciğer kılcalları fazla glikozu depoladığı için Y grafiğine uyar (glikoz azalır).

E) X -> Akciğer kılcaldamarı, Y -> Akciğer toplardamarı

• Akciğerlerde glikoz metabolizması doğrudan etkili değildir. ❌ Yanlış.

✅ C) Yalnız I ve III doğrudur. (II. yargı hatalıdır çünkü aorttaki kan akış hızı, alt ana toplardamardan daha fazladır.)

Şıkların Değerlendirilmesi:

A) Oksijen oranı yüksek olan kan taşıma

• Yanlış. Çoğu atardamar oksijen bakımından zengin kan taşır, ancak akciğer atardamarı kirli kan taşır.
• Aynı şekilde, akciğer toplardamarı temiz kan taşır. ❌ Bu özellik sadece atardamarlara özgü değildir.

B) Endotelyum tabakasına sahip olma

• Yanlış. Hem atardamarlar hem de toplardamarlar endotelyum tabakasına sahiptir. ❌ Bu özellik sadece atardamarlara özgü değildir.

C) Düz kaslardan oluşma

• Yanlış. Atardamarların ve toplardamarların çeperlerinde düz kaslar bulunur. ❌ Bu özellik sadece atardamarlara özgü değildir.

D) Kan hücrelerini taşıma

• Yanlış. Hem atardamarlar hem de toplardamarlar kan hücrelerini taşır. ❌ Bu özellik sadece atardamarlara özgü değildir.

E) Düz kas tabakasında elastiki liflere sahip olma

• Doğru! Atardamarların çeperlerindeki düz kas tabakası, yüksek basınca dayanabilmesi için elastiki lifler içerir.
• Toplardamarlarda ise elastiki lifler çok azdır veya yoktur, çünkü kan basıncı düşüktür.
• ✔ Bu özellik sadece atardamarlarda görülür.

✔ Doğru Cevap: E) Düz kas tabakasında elastiki liflere sahip olma

Şıkların Değerlendirilmesi: Kanın pH'ının Azalması

Kanın pH'ı karbondioksit (CO₂) miktarıyla doğrudan ilişkilidir.

• CO₂ miktarı arttığında, pH düşer (asitlik artar).
• CO₂ miktarı azaldığında, pH yükselir (kan daha bazik hale gelir).

Şimdi her şıktaki damarların CO₂ içeriğini ve pH değişimini inceleyelim:

A) Akciğer kılcaldamarı

• Yanlış. Akciğer kılcallarında CO₂ akciğerlere verilerek atılır, O₂ alınır.
• CO₂ azaldığı için pH yükselir. ❌ Bu damarda pH azalmaz, artar.

B) Akciğer atardamarı

• Yanlış. Akciğer atardamarı kalpten akciğerlere kirli kanı taşır (CO₂ açısından zengin).
• Ancak CO₂ bu damarda birikmiş olsa da akciğerlere henüz ulaşmadığı için pH'ı daha fazla düşürmez. ❌ Bu damarda pH değişmez.

C) Karaciğer kılcaldamarı

• Doğru! Karaciğer, metabolik faaliyetlerin yoğun olduğu bir organdır ve burada CO₂ üretimi fazladır.
• Metabolik işlemler sonucunda CO₂ miktarı arttığı için pH düşer. ✅ Bu damarda pH azalır.

D) Akciğer toplardamarı

• Yanlış. Akciğer toplardamarı O₂ bakımından zengin, CO₂ bakımından fakir temiz kan taşır.
• CO₂ miktarı düşük olduğu için pH yükselir. ❌ Bu damarda pH azalmaz, artar.

E) Böbrek toplardamarı

• Yanlış. Böbrekler, kanın pH dengesini düzenleyen organlardır ve fazla asidik maddeleri süzerek idrarla atarlar.
• Böbreklerden geçen kanın pH'ı genellikle artar. ❌ Bu damarda pH azalmaz, artar.

✅ Doğru Cevap: C) Karaciğer kılcaldamarı

✅ C) Karaciğer kılcaldamarı  Küçük kan dolaşımı sırasında kan karaciğerden geçmez, sadece akciğerlerle sınırlıdır.