Solunum Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

🔁 Olaylar: A olayı: Sağdan sola → Soluk verme (ekspirasyon) B olayı: Soldan sağa → Soluk alma (inspirasyon)

Şimdi ifadeleri değerlendirelim:

I. A olayı gerçekleşirken kaburgalar arası kaslar gevşer, diyafram kasılır. ❌ A olayı: Soluk verme. Soluk verirken: Kaburgalar arası kaslar gevşer ✅ Ama diyafram da gevşer ❌ (Kasılmaz!) Bu nedenle ifade yanlıştır.

II. B olayı gerçekleşirken akciğerin iç hacmi artar, iç basıncı azalır. ✅ B olayı: Soluk alma. Soluk alma sırasında: Diyafram kasılır ve aşağı iner ✅ Akciğer hacmi artar ✅ İç basınç düşer, hava içeri girer ✅ Bu ifade doğrudur.

III. A ve B olaylarının her ikisinde de sadece diyafram kasının faaliyeti etkilidir. ❌ Yanlış. Soluk alma sırasında kaburgalar arası kaslar da çalışır. Soluk verme ise pasif olabilir ama özellikle zorunlu soluk vermede karın kasları devreye girer. Yani sadece diyafram kası etkili değildir.

➡️ Doğru cevap: A) Yalnız II

Yüksek rakımlı yerlerde: Atmosfer basıncı düşer → O₂ kısmi basıncı azalır Bu durum, vücutta hipoksi (oksijen yetersizliği) oluşturur Vücut bu duruma hemen ve zamanla çeşitli tepkiler verir

Şimdi sırasıyla inceleyelim:

I. O₂ kısmi basıncının azalması ✅ İlk ve en hızlı gerçekleşen değişikliktir Ortam kaynaklıdır; fizyolojik bir yanıt değil, ortamın özelliğidir

IV. Soluk alıp verme hızının artması ✅ Oksijen azlığını telafi etmek için hemen artar Refleks bir tepki olarak devreye girer

III. Böbreklerde eritropoietin salgılanmasının artması ✅ Hipoksi, böbrekleri uyarır Böbrekler eritropoietin hormonu salgılar (birkaç saat–gün içinde artar)

II. Alyuvar hücre sayısının artması ✅ Eritropoietin kemik iliğini uyarır Alyuvar üretimi artar → bu ise günler–haftalar süren bir adaptasyondur

🔁 Sonuç: Doğru sıralama: I (ortam etkisi) → IV (hemen verilen yanıt) → III (hormonal tepki) → II (uzun vadeli çözüm)

Verilen tepkimeler kanda karbondioksit (CO₂) taşınması sırasında gerçekleşen kimyasal süreçleri göstermektedir. Bu olaylar özellikle doku kılcalları ve alveol kılcallarında farklı yönde gerçekleşir.

🔁 Tepkimeleri ve yönlerini inceleyelim:

1. CO₂ + H₂O ⇌ H₂CO₃

• Karbondioksit suyla birleşir, karbonik asit oluşur.

• Doku kılcallarında ileri yönde, alveol kılcallarında geri yönde çalışır.

2. H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻

• Karbonik asit, hidrojen ve bikarbonata ayrışır.

• Doku kılcallarında ileri yönde, alveolde geri yönde çalışır.

3. H₂CO₃ ⇌ CO₂ + H₂O

• Karbonik asit yıkılarak CO₂ ve su oluşturur.

• Alveol kılcallarında gerçekleşir (CO₂ dışarı atılacak).

4. H⁺ + HCO₃⁻ ⇌ H₂CO₃

• Bikarbonat ve hidrojen iyonları birleşip karbonik asit oluşturur.

• Alveol kılcallarında gerçekleşir (CO₂ oluşturulacak).

5. Hb + H⁺ ⇌ HbH

• Hemoglobin, H⁺ iyonunu bağlayarak tampon görevi yapar.

• Doku kılcallarında ileri yönde, alveolde geri yönde.

6. HbH ⇌ Hb + H⁺

• Oksijen bağlamak isteyen hemoglobin, H⁺ iyonunu serbest bırakır.

• Alveol kılcallarında gerçekleşir.

🔍 Soru: Hangi olaylar alveol kılcallarında gerçekleşir?

Alveolde gerçekleşen olaylar:

• 3: H₂CO₃ → CO₂ + H₂O

• 4: H⁺ + HCO₃⁻ → H₂CO₃

• 6: HbH → Hb + H⁺

✅ Doğru cevap: D) 3 - 4 - 6

Diyafram, solunumda görevli ana kastır ve göğüs boşluğunun hacmini değiştirerek akciğerlere hava giriş çıkışını sağlar. Şimdi ifadeleri tek tek inceleyelim:

✅ I. Kanın pH'sinin düşmesi ile çalışma hızı artar. Doğru. pH düşmesi → kandaki CO₂ artışı anlamına gelir. Bu durum, medulladaki solunum merkezini uyarır ve diyaframın daha hızlı kasılmasına neden olur. ➡ Bu ifade doğrudur.

❌ II. Çalışması sadece otonom sinirler ile düzenlenir. Yanlış. Diyafram hem otonom sinir sistemi (istem dışı solunum) hem de somatik sinir sistemi (istemli solunum) tarafından kontrol edilebilir. Örneğin: Derin nefes almak ya da nefes tutmak bilinçli (istemli) yapılabilir. ➡ Bu ifade yanlıştır.

✅ III. Kasılıp gevşemesi ile göğüs boşluğunun hacmi ve iç basıncı değiştirilir. Doğru. Diyafram kasıldığında aşağı doğru çekilir → göğüs boşluğu genişler → iç basınç azalır → hava akciğerlere girer. Gevşediğinde yukarı çıkar → hacim azalır → basınç artar → hava dışarı atılır. ➡ Bu ifade doğrudur.

❗ Sonuç: Yanlış olan ifade: II Doğru cevap: B şıkkı ✅

Grafikte HbH (hidrojen bağlı hemoglobin) miktarının zamana göre değişimi verilmiş. Bu değer, kanda H⁺ iyonu konsantrasyonunun (asidik ortamın) artmasıyla yükselir. Yani Hb, H⁺ iyonunu bağlayarak HbH hâline gelir.

Bu bilgiye göre zaman aralıklarını analiz edelim:

🔹 0 - t₁ aralığı: HbH miktarı artıyor → Kanda H⁺ iyonu artıyor, ortam asidikleşiyor. → Bu, karbondioksitin fazlaca olduğu bir ortamı gösterir. Çünkü CO₂ → H⁺ üretir. → Bu olay doku kılcallarında veya sindirim organı kılcallarında (örneğin ince bağırsak) olabilir. ✅ I. ifade doğru: 0 - t₁ aralığında kan ince bağırsak kılcallarından geçmektedir.

🔹 t₁ - t₂ aralığı: HbH seviyesi sabit → Yeni H⁺ bağlanması veya çözünmesi olmamış. → Bu, kanın büyük toplardamarlarda (örneğin üst ana toplardamar) ilerlediği, gaz alışverişinin olmadığı bir dönemdir. ✅ II. ifade doğru: t₁ - t₂ aralığında kan üst ana toplardamardan geçmektedir.

🔹 t₂ - t₃ aralığı: HbH seviyesi azalıyor → H⁺ iyonu serbest kalıyor → ortam bazikleşiyor. → Bu, alveol kılcallarında gerçekleşir; CO₂ dışarı atılırken H⁺ iyonları çözülür. ✅ III. ifade doğru: t₂ - t₃ aralığında kanın geçtiği damar alveollerin çevresindeki kılcal damarlardır.

🔹 IV. ifade: “Üç zaman aralığında da kanın pH’si değişmez” ❌ Yanlış. HbH seviyesinin artıp azaldığı her durumda pH değişmektedir (asitlik artar veya azalır).

✅ Sonuç: Doğru ifadeler: I, II ve III Cevap: C şıkkı ✅

Soruda alyuvar hücrelerinde solunum gazlarının taşınması sırasında gerçekleşen olaylar sorgulanıyor. Her ifadeyi ayrı ayrı değerlendirelim:

✅ I. Karbonik anhidraz enziminin H₂CO₃'ü substrat olarak kullanması; Doğrudur. Alyuvarlarda bulunan karbonik anhidraz enzimi,

• CO₂ + H₂O ⇌ H₂CO₃

• H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻
  tepkimelerinde görev yapar.

Karbonik asit (H₂CO₃), bu enzim için bir substrattır ve bu reaksiyon alyuvar içinde gerçekleşir.

✅ II. Oksijenin hemoglobine bağlanması; Doğrudur. O₂, akciğer kılcallarında hemoglobine bağlanarak oksihemoglobin oluşturur. Bu olay da alyuvarlar içinde gerçekleşir.

❌ III. Bikarbonatın enerji harcanarak kan sıvısına gönderilmesi; Yanlıştır. Bikarbonat (HCO₃⁻), difüzyonla veya iyon değişim taşıyıcılarıyla (örneğin Cl⁻ karşılığı) pasif taşınır, Enerji (ATP) harcanmaz. Bu işlem de alyuvarlardan plazmaya doğru olur.

✅ Sonuç: Doğru olanlar: I ve II Doğru cevap: D şıkkı ✅

Verilen şekilde bir insanın soluk alma (inspirasyon) ve soluk verme (ekspirasyon) anındaki göğüs ve diyafram hareketleri gösterilmektedir.

Soluk alma (inspirasyon) sırasında gerçekleşen olaylar:

→ Diyafram kası kasılır → düzleşir ve aşağı doğru hareket eder

→ Kaburgalar arası dış kaslar kasılır → göğüs kafesi yukarı ve dışa doğru genişler

→ Göğüs boşluğunun hacmi artar

→ Akciğer hacmi artar

→ İç basınç düşer → hava içeri girer

→ Karın boşluğu hacmi azalır (çünkü diyafram aşağı doğru baskı yapar)

→ Şıkları değerlendirelim:

A. Diyafram kası kubbeleşir → ❌ Bu, soluk verme anında olur.

B. Kaburgalar arası kaslar gevşer → ❌ Bu da soluk verme anına aittir.

C. Akciğerin hacmi azalır → ❌ Soluk verirken olur.

✅ D. Diyafram kası kasılır → Doğru! Soluk alma başlatılır.

E. Karın boşluğunun hacmi artar → ❌ Aksine, azalır.

✅ Doğru cevap: D şıkkı “Diyafram kası kasılır”