Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

- Bu soru, insan vücudunun farklı durumlarda kalp atış hızını nasıl etkilediği hakkında bilgiyi ölçer. A, B, C ve D şıklarında bahsi geçen durumlar, genellikle kalp atış hızını artırır.

- Örneğin, adrenalin ve tiroksin hormonlarının seviyesi arttığında, bu hormonlar kalp atış hızını hızlandırır. Karbondioksit seviyesi arttığında, vücut daha fazla oksijen ihtiyacı olduğunu hisseder ve bu da kalp atış hızının artmasına neden olur. Aynı şekilde, vücut ısısı arttığında, metabolizma hızı artar ve bu da kalp atış hızını artırır.

- Ancak, E şıkkında bahsi geçen asetilkolin, kalp atış hızını yavaşlatan bir nörotransmitterdir. Bu nedenle, asetilkolin miktarı arttığında, kalp atış hızı düşer. Bu yüzden E şıkkı doğru cevaptır.

1. Sorunun Konusu: İnsanlarda Büyük ve Küçük Kan Dolaşımı Bu soru, dolaşım sisteminde alyuvarların (eritrositlerin) izlediği yolu test eder. Özellikle kalbin bölümleri ve damarlar arasındaki doğru sıralamayı bilmek gerekir.

2. Sorunun Türü: Olay sıralama / Bilgiyi modele dönüştürme Verilen damar ve kalp kısımlarının, bir alyuvarın dolaşım sırasına göre sıralanmasını isteyen kronolojik bilgi sorusudur.

3. Şıkların Analizi (Doğru Cevaba Odaklı):

Üst ana toplardamar (vena cava superior), vücuttan gelen kirli kanı sağ kulakçığa (1) getirir. Buradan alyuvarların izlediği yol:

1. Sağ kulakçık (1) →

2. Sağ karıncık (3) →

3. Akciğer atardamarı (2) →

4. Akciğer (burada oksijenlenir, fakat doğrudan soruda yer almıyor) →

5. Akciğer toplardamarı (4) →

6. Sol kulakçık (7) →

7. Sol karıncık (6) →

8. Aort atardamarı (5) →
   (Alyuvar tekrar vücuda ve ardından tekrar toplardamardan geri döner.)

???? Şık D kontrol edelim:
1 - 3 - 2 - 4 - 7 - 6 - 5 ✅
Bu sıralama, dolaşım sistemindeki gerçek biyolojik yolculukla birebir örtüşür.

Açıklama: Lenf sistemi, kan dolaşımıyla birlikte çalışan ikinci bir sıvı taşıma sistemidir. Görevleri bağışıklık savunmasından sıvı dengesine kadar uzanır. Ancak oksijen taşımak, lenf sisteminin görevi değildir.

Şıkların değerlendirmesi:

A) Hücreler arasında biriken sıvıyı kan dolaşımına aktarır. ✅ Lenf sistemi, dokular arasında sızan sıvıyı (lenfi) toplar ve tekrar toplardamar sistemine taşır.

B) Lenf düğümlerinde bazı akyuvarlar üretilir. ✅ Özellikle lenfositler (B ve T hücreleri), lenf düğümlerinde bulunur ve çoğalabilir.

C) Oksijenin doku hücrelerine taşınmasını sağlar. ❌ Yanlış. Oksijen taşıma işi kan dolaşımındaki alyuvarlar (eritrositler) tarafından yapılır, lenf sistemi bu görevi yapmaz.

D) Vücut savunmasında işlev görür. ✅ Lenfositler, antijenleri tanır, savunma hücreleri üretir. Bağışıklık sisteminin önemli bir parçasıdır.

E) İnce bağırsaktan emilen bazı besinlerin taşınmasında işlev görür. ✅ Yağlar ve yağda çözünen vitaminler (A, D, E, K), şilomikron olarak lenf kılcallarıyla taşınır.

Sonuç: 🔴 C şıkkı yanlıştır, çünkü lenf sistemi oksijen taşımaz. ✅ Doğru cevap: C

Toplardamardaki kan, genellikle düşük basınçla ve yerçekimine karşı hareket eder. Bu nedenle kalbe dönüşü sağlamak için çeşitli fiziksel ve fizyolojik mekanizmalar birlikte görev alır. Şimdi şıkları değerlendirelim:

✅ I. Kulakçıkların gevşemesi ile oluşan emme kuvveti; Doğrudur. Kulakçıklar (atriyumlar) gevşediğinde (diyastol) içerideki basınç düşer ve emme kuvveti oluşur. Bu da toplardamardaki kanın kalbe çekilmesini sağlar.

✅ II. Damar yapısında bulunan düz kasların kasılması; Doğrudur. Toplardamarların çeperinde az miktarda düz kas bulunur. Bu kaslar ritmik olarak kasılıp gevşeyerek kanın ilerlemesine yardımcı olur. Ayrıca çevredeki iskelet kaslarının kasılması da toplardamarları sıkıştırarak kanı iter.

✅ III. Kalbin üst bölgesinden gelen kan için yer çekimi etkisi Doğrudur. Özellikle baştan ve üst ekstremitelerden gelen toplardamarlar, kalbe doğru yerçekimi yönünde akar. Bu nedenle bu bölgelerde kanın dönüşü daha kolaydır.

✅ Sonuç: Üç ifade de doğrudur. 

Bu soruda, aort atardamarındaki amonyak molekülünün, üreye dönüştürülüp idrarla atılana kadar izlediği en kısa dolaşım yolunu bilmemiz gerekiyor. Bu süreçte özellikle karaciğer (üre sentezi) ve böbrekler (üre atılımı) kritik organlardır.

🔄 Amonyağın Üreye Dönüşme ve Atılma Süreci:

1. Aort atardamarı → Vücut dokularına oksijenli kan gönderir.

2. Karaciğer atardamarı ve kapı toplardamarı üzerinden karaciğere ulaşan kan, burada üre döngüsü ile amonyak → üre dönüşümünü sağlar.

3. Karaciğerden çıkan kan, karaciğer toplardamarı yoluyla alt ana toplardamara dökülür.

4. Alt ana toplardamar, kanı sağ kulakçığa taşır → sonra sağ karıncık → akciğer atardamarı → akciğerler (temizlenme).

5. Temizlenen kan tekrar kalbe gelir → sol kulakçık → sol karıncık → aort → böbrek atardamarı yoluyla böbreklere gider.

6. Böbrekte üre süzülerek idrara geçer ve dışarı atılır.

Şimdi seçenekleri değerlendirelim:

✅ A. Karaciğer toplardamarı → Karaciğerden çıkan kanın alt ana toplardamara gitmesini sağlar. → Gerekli, geçilir.

✅ B. Karaciğer atardamarı → Aorttan çıkan kanın karaciğere ulaşmasını sağlar. → Gerekli, geçilir.

✅ C. Alt ana toplardamar → Karaciğerden gelen kanın kalbe dönmesini sağlar. → Gerekli, geçilir.

✅ D. Akciğer atardamarı → Kanın kalpten akciğere gidip temizlenmesini sağlar. → Dolaylı olarak gereklidir.

❌ E. Böbrek toplardamarı → Böbrekten çıkan temiz kanı taşır. → Ancak üre bu damar yoluyla atılmaz, aksine süzülerek idrara verilir. → Amonyağın üreye dönüşüp idrarla atılması sürecinde bu damar geçilmez.

✅ Sonuç: Amonyağın üre olup idrarla atılmasında böbrek toplardamarı görev almaz. Doğru cevap: E şıkkı