Komünitede Türler Arasında Simbiyotik İlişkiler

Soruda Verilen Gözlemler:

Kapalı bir deney ortamında 24 saat sonra: Karbondioksit miktarı azalıyor, Serbest azot (N₂) miktarı azalıyor ve Oksijen miktarı artıyor

Bu değişikliklerin nedeni, ortamdaki bazı canlıların fotosentez ve azot döngüsü ile ilgili faaliyetleridir.

C Seçeneği Neden Doğru?

Baklagiller (Fabaceae): Köklerinde azot bağlayıcı bakteriler (örn. Rhizobium) ile simbiyotik yaşar. Bu bakteriler, havadaki serbest azotu (N₂) alıp, bitkinin kullanabileceği organik azot bileşiklerine çevirir. Bu süreç sonucunda serbest azot azalır. Aynı zamanda baklagil bitkisi fotosentez yapar, bu da: Karbondioksit kullanımına, Oksijen üretimine neden olur.

Nitrifikasyon Bakterileri: Bu bakteriler, azot bileşiklerini amonyaktan (NH₄⁺) → nitrite (NO₂⁻) → nitrata (NO₃⁻) dönüştürür. Bu süreç, topraktaki azot döngüsünü destekler. Dolayısıyla azotlu bileşiklerin dönüşümüne katkı sağlar, serbest azotun azalmasını dolaylı olarak destekler.

Karbondioksit azalması → Fotosentez yapan baklagil bitkisinden kaynaklanır.

Serbest azot azalması → Baklagil köklerindeki azot bağlayıcı bakteriler tarafından sağlanır.

Oksijen artışı → Fotosentezin sonucudur (baklagil tarafından).

Dolayısıyla, bu üç değişikliği birlikte sağlayabilecek **tek canlı grubu kombinasyonu: ➡️ Baklagiller + Nitrifikasyon Bakterileri

1.tür, en iyi L besin çeşidinde; 2.tür, en iyi N besin çeşidinde; 3.tür, en iyi N besin çeşidinde gelişmektedir.

Buna göre üç tür için L ve N besini içeren ortam en iyisidir.

Soru, canlılar arası beslenme temelli simbiyotik ilişkileri konu alıyor.

→ Özellikle sorunun sonunda verilen: "Termit ile termit bağırsağında selülozu sindiren kamçılı bir hücrenin arasındaki ilişkiye benzer" ifadesi kilit. Burada kast edilen ilişki:

→ Karşılıklı faydaya dayanan bir mutualizm örneğidir. Kamçılı protist, termitin sindiremediği selülozu sindirir. Termit, bu sayede besin elde eder; protist ise yaşamak için güvenli bir ortam bulur. Yani iki taraf da fayda görür → mutualizm.

Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:

I. Ökse otu ile akasya ağacı: Bu ilişki parazitliktir. Ökse otu fotosentez yapar ama su ve mineralleri akasya ağacından çeker. Bitki zarar görür, ökse otu fayda sağlar. ❌ Mutualizm değil, benzerlik yok.

II. İnsan ile insan bağırsağında B vitamini sentezleyen bakteri: Bu bakteri insan bağırsağında yaşar, ortam sağlar. İnsan ise bakterinin ürettiği B vitamininden faydalanır. Karşılıklı fayda → mutualizm. ✅ Termit örneğine benzer.

III. İnsan ile insan alyuvarındaki plazmodyum: Plazmodyum, sıtma hastalığına neden olan parazittir. İnsan zarar görür, plazmodyum faydalanır. ❌ Parazitliktir, mutualizm değil.

IV. Bir likendeki alg ile mantar: Alg fotosentezle organik besin üretir. Mantar su ve mineral sağlar. Karşılıklı fayda → mutualizm. ✅ Termit örneğine benzer.

- Bu soru, simbiyotik etkileşim çeşitlerini ve bu çeşitlerin tanımlarını bilme ve uygulama yeteneğini ölçer. Simbiyotik etkileşimler, canlılar arasındaki karşılıklı ilişkileri ifade eder ve bu etkileşimler çeşitli şekillerde olabilir.

- Mutualizm, her iki türün de birliktelikten fayda sağladığı bir etkileşim türüdür. Bu durum, birinci örnekte görülür. Baklagiller ve bakteriler karşılıklı olarak birbirlerine fayda sağlarlar.

- Amensalizm, bir türün diğer tür üzerinde olumsuz bir etkisi olduğu, ancak diğer türün etkilenmediği bir etkileşim türüdür. İkinci örnekte, mandaların böcekleri ezmesi bu durumu gösterir. Mandalar bu durumdan bir fayda sağlamazken, böcekler zarar görür.

- Kommensalizm, bir türün diğer türden fayda sağladığı, ancak diğer türün etkilenmediği bir etkileşim türüdür.

- Üçüncü örnekte, yosunların kaplumbağalar sayesinde yer değiştirmesi ve korunması bu durumu gösterir. Kaplumbağalar bundan etkilenmez. Bu nedenle, doğru cevap E şıkkıdır.

→ Bu soru, bir ekosistemdeki farklı canlı türleri arasındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin türlerine odaklanmaktadır. Soruda, bilim insanlarının bir savana ekosisteminde farklı canlı türleri arasındaki etkileşimleri gözlemlediği belirtilmiştir ve hangi ifadenin yanlış olduğu sorulmaktadır. Şıkları tek tek incelediğimizde:

→ A) Büyük memeli hayvanlar ile sığır kuşları arasında kommensal ilişki bulunur. Bu ifade doğrudur. Kommensalizm, bir türün diğerinden fayda sağladığı, diğer türün ise bu ilişkiden zarar görmediği ya da fayda sağlamadığı bir ilişki türüdür. Büyük memeli hayvanlar otlarken böcekleri ürkütüyor ve bu durumdan sığır kuşları faydalanıyor. Ancak bu durum büyük memeli hayvanlara ne zarar veriyor ne de onlara bir fayda sağlıyor.

→ B) Yaban domuzları ile firavun faresi arasında amensal ilişki bulunur. Bu ifade yanlıştır ve doğru cevaptır. Amensalizm, bir türün diğer tür üzerinde olumsuz etkisi olduğu, ancak bu etkileşimden kendisinin ne zarar gördüğü ne de fayda sağladığı bir ilişki türüdür. Ancak soruda belirtildiği gibi, yaban domuzları derilerine yerleşen kenelerden kurtulmak için firavun farelerinin bu keneleri yemesine izin veriyor. Yani yaban domuzları bu ilişkiden fayda sağlıyor. Bu nedenle, bu ilişki bir amensalizm değil, bir mutualizm (karşılıklı fayda) örneğidir.

→ C) Keneler ile firavun faresi arasında av-avcı ilişkisi bulunur. Bu ifade doğrudur. Firavun faresi, keneleri yiyerek besleniyor. Yani firavun faresi avcı, kene ise avdır.

→ D) Çita ile sırtlanlar arasında rekabet ilişkisi bulunur. Bu ifade doğrudur. Çita ve sırtlanlar, besin kaynakları için rekabet ederler. Bu durum, çitanın avını sırtlanlara bırakmasına neden olabilir.

→ E) Keneler ile yaban domuzları arasında parazitlik ilişkisi bulunur. Bu ifade doğrudur. Keneler, yaban domuzlarının derisine yerleşerek onların kanını emerler. Bu durum, kenelere fayda sağlarken yaban domuzlarına zarar verir. Yani bu bir parazitlik örneğidir. Sonuç olarak, yaban domuzları ile firavun faresi arasındaki ilişkinin amensalizm olduğunu belirten B şıkkı yanlıştır ve bu nedenle doğru cevaptır.

Bu soru, ekolojik etkileşim biçimlerini ve bu etkileşimlerin doğasını doğru yorumlamayı test eder. Şimdi her şıkkı bilimsel doğruluğu açısından inceleyelim:

✅ A. Kommensalizm, birlikte yaşayan iki türden birinin bu birliktelikten yarar sağladığı, diğerinin ise yarar ya da zarar görmediği etkileşim biçimidir. Bu tanım doğrudur. Örnek: Sığırların çevresinde dolaşan kuşlar, sığırın kaldırdığı böceklerle beslenir; sığır etkilenmez.

❌ B. Mutualist etkileşim biçimlerinin tümünde canlılardan en az biri, diğeri olmadan hayatta kalamaz. Yanlıştır. Mutualizm: Her iki tür de fayda sağlar. Ancak bu etkileşim her zaman zorunlu (obligat) değildir. Fakültatif (isteğe bağlı) mutualizm örneklerinde, türler birbirinden fayda sağlar ama birbirine bağımlı değildir. Örnek: Arılar ve çiçekler → Arı başka kaynaktan da beslenebilir, çiçek rüzgarla da tozlaşabilir.

✅ C. Avcıların uyum yeteneği, avdan elde edecekleri enerji ile harcayacakları enerji arasındaki dengeye bağlıdır. Doğrudur. Ekolojik verimlilik ve doğal seçilim açısından enerji dengesi belirleyicidir. Av yakalama verimliliği düşükse, tür dezavantajlı hale gelir.

✅ D. Amensalizm, bir türe ait bireylerin herhangi bir fayda veya zarar görmeden, başka bir türün bireylerine zarar verdiği etkileşim biçimidir. Doğrudur. Örnek: Küf mantarının antibiyotik üretip bakterileri öldürmesi → küf etkilenmez, bakteri zarar görür.

✅ E. Türler arası rekabette ortamdan elenme olmadığı sürece kaynak paylaşımı türlerin bir arada yaşamasına imkân sağlar. Doğrudur. Bu duruma niş farklılaşması (niş ayrışması) denir. Kaynakların farklı zaman veya biçimde kullanımı ko-eksistansı (bir arada yaşama) sağlar.

✅ Sonuç: Yanlış olan ifade: B