Nükleik Asitlerin Keşfi ve Önemi

1. Sorunun Konusu: DNA Replikasyonu (Kendini Eşleme) – Bu olayda görevli enzimlerin işlevlerini bilmek gerekir.

2. Sorunun Türü: Eşleştirme / Kavram bilgisi sorusu Her enzim ne iş yapar? → Bilgiyi tanım ve işlevle eşleştirme.

3. Öncül ve Enzim Analizi:

I. “Hidrojen bağlarını kırarak ikili sarmal yapının açılmasını sağlayan” Bu işi yapan enzim Helikaztır. ✅ Cevap: Helikaz

II. “DNA parçacıklarını birbirine bağlayarak DNA zincirinin oluşumunu katalizleyen” Özellikle Okazaki parçalarını birleştirme işlevi gören enzim DNA ligaztır. ✅ Cevap: DNA ligaz

III. “Nükleotitleri birbirine ekleyerek DNA sentezini katalizleyen” Yeni zinciri sentezleyen, yani nükleotitleri kalıba göre eşleyen enzim DNA polimeraztır. ✅ Cevap: DNA polimeraz

✅ Doğru Eşleştirme:

✅ Doğru Cevap: B

Verilen görselde bir mRNA dizisi üzerinden protein sentezi gösterilmiştir. Kodonlar ve karşılık gelen amino asitler verilmiş, ayrıca erken durma (prematür durma) durumu sorgulanmıştır.

???? Sorunun Konusu: Protein sentezi, nokta mutasyonları, durdurma (stop) kodonları ve mutasyonların etkileri Kodon → amino asit ilişkisi üzerinden protein sentezinin normal veya bozulmuş şekilde ilerleyip ilerlemediği değerlendirilir.

???? Şıkların Analizi:

✅ I. "DNA’daki bir mutasyon, tirozini kodlayan mRNA kodonunu durdurma kodonuna dönüştürmüş olabilir." Doğru. Tirozini kodlayan normal kodonlar: UAU veya UAC Durdurma kodonları: UAA, UAG, UGA → UAU → UAA gibi bir baz değişimi ile nonsense (anlamsız) mutasyon gerçekleşebilir. Bu da erken durmaya neden olur.

❌ II. "Durdurma kodonunun oluşmasına engel olan DNA’daki bir mutasyon, sentezi kısmen gerçekleşmiş bir polipeptit oluşturmuş olabilir." Yanlış. Bu ifade çelişkili. Çünkü durdurma kodonunun oluşmasına engel olmak, sentezin devam etmesine neden olur. Erken sonlanmaya değil, uzamaya yol açar. Soruda ise sentezin "beklenenden erken bittiği" belirtilmiş.

❌ III. "rRNA genlerinde meydana gelen bir mutasyon, ribozomun kodonları okuma yeteneğini tamamen ortadan kaldırmış olabilir." Yanlış. Eğer ribozom kodonları hiç okuyamazsa, hiçbir polipeptit sentezi gerçekleşmez. Ancak soruda sentezin bir kısmı gerçekleşmiş, sonradan erken durduğu belirtiliyor. Bu durumda ribozomun okuma yeteneği tamamen kaybolmamıştır.

✅ Doğru Cevap: A – Yalnız I

Açıklama: Soruda verilen ifadelerden hangilerinin tRNA (taşıyıcı RNA) ile ilgili olduğu soruluyor. tRNA, protein sentezinde görevli bir RNA türüdür.

İfadelerin değerlendirmesi:

I. Çekirdekten tek zincir hâlinde sentezlendikten sonra katlanarak yonca yaprağı şeklini alır. ✅ Doğru. tRNA, tek zincirli bir RNA'dır ve kendine özgü hidrojen bağları sayesinde yonca yaprağı şeklinde katlanır.

II. Ribozomun yapısında yer alır ve ribozomun 2/3’sini oluşturur. ❌ Bu özellik tRNA'ya değil, rRNA'ya (ribozomal RNA) aittir. Ribozomun büyük kısmını rRNA oluşturur, tRNA ribozomun yapısında yer almaz, sadece geçici olarak ribozoma gelir ve görev yapar.

III. Antikodon adı verilen, üçlü nükleotit dizilerinden oluşan kısımları vardır. ✅ Doğru. tRNA üzerinde bulunan antikodon, mRNA üzerindeki kodon ile eşleşerek doğru aminoasidi ribozoma taşır.

Sonuç: ✅ I ve III → tRNA’ya ait ❌ II → rRNA’ya ait ➡️ Doğru cevap: E) I ve III

Verilen şekilde bir nükleotid yapısı numaralandırılarak gösterilmiş. Bu tür şekiller genellikle şu yapıya sahiptir:

1. Organik baz (yeşil, altıgen)

2. Glikozit bağı (organik baz ile şekeri birleştirir)

3. Beş karbonlu şeker (mavi, beşgen)

4. Fosfat grubu ile şeker arasındaki ester bağı (şekil-fosfat bağlantısı)

Şimdi verilen ifadeleri değerlendirelim:

I. 1 numaralı organik baz, DNA molekülüne özgüdür. ❌ Yanlış/kesin değil. Şekildeki organik baz (1 numaralı) sadece genel bir baz olarak verilmiş. Adenin, guanin, sitozin, timin (DNA) ya da urasil (RNA) olabilir. Hangi nükleik asit olduğu belirtilmediği için DNA’ya özgü olduğunu söyleyemeyiz.

II. 2 numaralı bağ glikozit, 4 numaralı bağ esterdir. ✅ Doğru. 2 numara: Organik baz ile şekeri bağlayan bağ glikozit bağıdır. 4 numara: Şeker ile fosfat grubunu bağlayan bağ ester bağıdır.

III. 3 numaralı molekül, nükleik asit çeşidini belirler. ✅ Doğru. 3 numaralı yapı pentoz şekerdir (riboz veya deoksiriboz). Riboz → RNA Deoksiriboz → DNA Dolayısıyla nükleik asit çeşidini belirleyen moleküldür.

Sonuç: ✅ Doğru olanlar: II ve III Cevap: E şıkkı

Verilen posterde DNA ve RNA'ya ait bazı özellikler karşılaştırmalı olarak gösterilmiş. Şimdi tek tek seçeneklerdeki başlıkları analiz edelim:

🔍 I. Hücredeki görevi; RNA için: “Protein sentezinde görev alır” yazılmış → ✅ Doğru DNA için: “Kalıtsal özellikleri belirler” yazılmış → ✅ Doğru ✅ I. ifade doğru yerleştirilmiş.

🔍 II. Yapılarındaki pentoz çeşidi; Posterde: RNA'nın pentozu olarak "deoksiriboz" yazılmış ❌ DNA'nın pentozu olarak "riboz" yazılmış ❌ Bu durum yer değişmiş olarak gösterilmiş! 📌 Doğrusu: RNA → Riboz (OH grubu fazladır) DNA → Deoksiriboz (bir oksijen eksiktir) ❌ II. ifade yanlış yerleştirilmiş.

🔍 III. Azotlu organik baz çeşitleri; RNA için: Adenin, Guanin, Sitozin, Urasil DNA için: Adenin, Guanin, Sitozin, Timin → Posterde baz eşleşmeleri doğru gösterilmiş. ✅ III. ifade doğru yerleştirilmiş.

✅ Sonuç: I → Doğru II → Yanlış (riboz ve deoksiriboz karışmış) III → Doğru