Mitoz ve Eşeysiz Üreme
23,580Mitoz ve Eşeysiz Üreme
► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.
► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.
► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.
♦ Deri hücrelerinde 24 saat
♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika
♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.
► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.
♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.
► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.
♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.
► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.
► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.
► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.
► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.
► Hücre bölünmesi;
♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.
♦ Çok hücreli canlılarda ise;
• Canlının büyümesi ve gelişmesi,
•Yıpranan doku ve organların onarımı,
• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.
• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)
► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.
► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.
► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.
Konu Anlatım Videoları
Konuyla İlgili Sorular
Soru 1
Yukarıda şematize edilen kromozom yapısı incelendiğinde a, b ve c ile gösterilen kısımların isimlerini yazınız.
Soru 2
Mitoz bölünme sonucu meydana gelen aynı canlıya ait;
a. İki hücrede farklı olabilecek yapıları yazınız.
b. Oluşan iki yavru hücrede kesin olarak aynı olan yapılar nelerdir? Yazınız.
Soru 3
Bitki ve hayvan hücrelerinin mitoz bölünme sırasında gerçekleşen hangi olaylarda farklılıklar gözlenir? Yazarak açıklayınız.
Soru 4
İki bitki parçasının bir bitkiymiş gibi kaynaşıp büyüyecek şekilde birleştirilmesi tekniğine aşılama denir.
Aşılama tekniği hakkında bilgi veriniz.
Soru 5
Sporla üreme eğrelti otu, kara yosunu gibi tohumsuz bitkilerde ve mantarlarda görülen eşeysiz bir üreme şeklidir. Küf mantarları ekmek, limon gibi gıdalarda küflenmelere ve gıdaların bozulmasına neden olurlar.
Küf mantarlarında görülen sporla üreme olayını kısaca açıklayınız.
Soru 6
Mitoz sürecinde
I. Sentromer bölünmesi,
II. Çekirdek zarının oluşması,
III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi,
IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi
Olaylarının gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Soru 7
Bir botanik dersinde öğrenciler muz bitkisi hakkında bilgi edinmektedir. Öğretmen, muz gibi bazı bitkilerin neden tohum üretmediklerini ve nasıl çoğaldıklarını anlatır. Bu sırada bir öğrenci, yüksek yapılı bir bitki olmasına rağmen muzu hiç tohumla üremediğini fark eder ve bunun nedenini sorar.
Muz gibi yüksek yapılı bitkilerin yalnızca vejetatif olarak çoğalmasının nedeni nedir? Açıklayınız.
Soru 8
Bir arı kovanında kraliçe, işçi ve erkek arılar bulunmaktadır. Kraliçe ve işçi arılar dişi bireyler olup diploid 2n kromozom taşırlar. Erkek arılar ise n kromozomlu bireylerdir.
Bal arılarında görülen partenogenez üremesi sırasında kraliçe arı, işçi arı ve erkek arıların oluşum şekillerini kısaca açıklayınız.
Soru 9
Mitozda kardeş kromatitlerin birbirinden ayrılmasının sonuçları nelerdir? Yazınız.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi, bir hayvan hücresinin hücre döngüsünde gerçekleşen olaylardan biri değildir?