Mitoz ve Eşeysiz Üreme

23,026

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konu Anlatım Videoları

Konuyla İlgili Sorular

Soru 1

İnterfaz ile ilgili olarak, I. Hücre döngüsünün yaklaşık %90'ını kapsar. II. Hücrenin hızla büyüdüğü evredir. III. Metabolizma hızlanır ve bölünme ile ilgili hazırlıklar yapılır. İfadelerinden hangileri doğrudur?

Soru 2

Vejetatif üreme gelişmiş bitkilerin eşeysiz üreme şeklidir. Tohum ile eşeyli üreyebilen ancak genetik özellikleri korunmak istenen bitkilerde veya tohum oluşturma yeteneğini kaybetmiş muz, çekirdeksiz üzüm gibi bitkilerde görülen bir üremedir. Ana bitkinin gövde, yaprak, dal ve kök gibi vejetatif doku ya da organ parçaları kullanılarak yeni bitkiler elde edilir. Oluşan bitkiler hem birbirleriyle hem de ana bitkiyle aynı genetik yapıdadır. Buna göre; vejetatif üreme yöntemi ile ne gibi sonuçlara ulaşılır?

Soru 3

Mitoz sürecinde I. Sentromer bölünmesi, II. Çekirdek zarının oluşması, III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi, IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi Olaylarının gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Soru 4

Bir hücrede; I. Hormonların uyarıcı etkisi II. Yüzeyi hacim oranının bozulması III. Sitoplazma, çekirdek oranının değişmesi Durumlarından hangileri sonucu bölünme gerçekleşebilir?

Soru 5

Bahçecilikte bitkileri tohumdan üretmek yerine aşılama, çelikleme gibi yöntemlerin tercih edilmesinin sebepleri nelerdir? .........

Soru 6

Canlılarda çeşitli nedenlerden dolayı zarar gören kısımların onarılmasına rejenerasyon, canlıdan kopan bir parçanın kendini tamamlayarak yeni bir canlı oluşturmasına ise rejenerasyonla üreme denir. Rejenerasyon canlılara göre doku, organ ve vücut düzeyinde gerçekleşir. Buna göre doku, organ ve vücut düzeyinde gerçekleşen rejenerasyona birer örnek yazınız. (MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)

Soru 7

Mitoz, bir ana hücreden birbirini takip eden evreler sonunda iki yavru hücre oluşumuyla sonuçlanır. Aşağıdaki şekilde bir mitoz şekli verilmiştir. Buna göre verilen şekille ilgili soruları cevaplayınız.

Soru 8

Bir biyoloji dersinde öğretmen, vücuttaki hücrelerin nasıl farklı görevler üstlendiğini ve bazılarının neden kendini yenileyemediğini açıklamaktadır. Öğrencilerden biri, sinir ve kas hücrelerinin neden diğer hücreler gibi bölünme yeteneğine sahip olmadığını merak eder. Öğretmen, vücutta sinir ve retina hücreleri gibi bazı hücrelerin bölünme yeteneğini kaybettiğini ve bu durumun hücrelerin özelleşme süreciyle ilgili olabileceğini açıklar. İnsanda sinir, kas, gözde bulunan retina hücreleri gibi hücrelerin bölünme yeteneklerini kaybetmelerinin nedeni ne olabilir? Bu durumun canlı üzerindeki avantaj ve dezavantajlarını açıklayınız.

Soru 9

Yukarıdaki şekilde mitoza ait evreler karışık olarak verilmiştir. Bu evrelerin isimlerini yazarak kromozom sayısının iki katına çıktığı evreyi belirtiniz.

Soru 10

Rejenerasyon ile üreme deniz yıldızı, planarya, halkalı solucan gibi bazı omurgasız hayvanlarda görülen bir eşeysiz üreme şeklidir. Canlının kopan parçalarından yeni bir canlının oluşmasıdır. Rejenerasyon ile üreme sırasında gerçekleşen olayları yazınız.