Mitoz ve Eşeysiz Üreme

23,574
Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konu Anlatım Videoları

Konuyla İlgili Sorular

Soru 1

Rejenerasyon ile üreme deniz yıldızı, planarya, halkalı solucan gibi bazı omurgasız hayvanlarda görülen bir eşeysiz üreme şeklidir. Canlının kopan parçalarından yeni bir canlının oluşmasıdır.

Rejenerasyon ile üreme sırasında gerçekleşen olayları yazınız.

Soru 2

Mitotik evrede gerçekleşen olaylarla ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A)
Profazda iğ iplikleri oluşur.
B)
Metafazda kromozomlar ekvatoral düzlemde tek sıra dizilir.
C)
Anafazda bütün iğ iplikleri kenitokorlardan kromozomlara tutunur.
D)
Telofazda kromozomlar tekrar kromatin ipliğine dönüşür.
E)
Sitokinez tamamlandığında genetik yapısı birbiriyle aynı iki yavru hücre oluşur.
Soru 3

Aşağıdaki şekilde diploit bir canlının somatik hücrelerinde gerçekleşen mitoz bölünmenin metafaz evresi gösterilmiştir.

Bu canlıda,

I. Mayoz bölünmenin profaz I evresinde oluşan tetrat sayısı

II. Mitoz bölünmede her bir hücredeki kromatit sayısı

III. Mitoz bölünme sonucu oluşan her bir hücrenin kromozom sayısı

IV. Mayoz bölünmenin anafaz I evresinde hücrenin bir kutbundaki kromatit sayısı

Aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A)
I -> 6 II -> 24 III -> 6 IV -> 6
B)
I -> 6 II -> 6 III -> 12 IV -> 6
C)
I -> 6 II -> 24 III -> 12 IV -> 12
D)
I -> 12 II -> 12 III -> 6 IV -> 6
E)
I -> 12 II -> 6 III -> 3 IV -> 6
Soru 4

Hücre döngüsü G1, G2 ve M kontrol noktalarında “dur” ya da “devam et” sinyalleri ile denetlenir.

Hücre döngüsü sırasında bu kontrol noktalarının döngüdeki hangi olayları kontrol ettiğini yazınız.

Soru 5

Ökaryot bir hücrede kalıtsal bilgi taşıyan moleküllerin genelden özele çizimi aşağıdaki şekilde harflerle gösterilmiştir.

Buna göre harflendirilmiş yapılarla ilgili olarak,

I. A, özgül bir nükleotit dizisinden oluşmuş kalıtsal bilgi taşıyan gendir.

II. B, miktarı canlılarda farklılık gösteren ve genetik bilgi içeren DNA'dır.

III. C, DNA ve protein kompleksinden oluşan kromatindir.

IV. D, bölünme sırasında özel katlanmalar sonucu oluşan kromozomdur.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

A)
I ve II
B)
III ve IV
C)
I, II ve III
D)
II, III ve IV
E)
I, II, III ve IV
Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi, mitoz bölünme ile mayoz I bölünmesinin ortak özelliklerinden biridir?

A)
Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi
B)
Kromatitler arasında parça değişiminin gerçekleşmesi
C)
Tetratların oluşması
D)
Başlangıçtaki kromozom sayısının iki katına çıkması
E)
Bölünme tamamlandığında, kromozomların ta- şıdığı tüm özelliklerin yavru hücrelere eşit olarak aktarılmış olması
Soru 7

Bitki ve hayvan hücrelerinin mitoz bölünme sırasında gerçekleşen hangi olaylarda farklılıklar gözlenir? Yazarak açıklayınız.

Soru 8

Gelişmiş bitkilerde uygulanan vejetatif üretim teknikleri neden önemlidir? Yazınız.

Soru 9

Yukarıda bal arılarında gerçekleşen üreme şematize edilmiştir.

Buna göre;

I, II, II ve IV numara ile gösterilen yerlerdeki olayların isimlerini yazınız.

Soru 10

Bir laboratuvar çalışmasında, öğrenciler mikroskop altında hızla bölünen hücreleri incelemektedir. Hücrelerin neden sürekli olarak bölünmeye ihtiyaç duyduğunu merak eden öğrencilerden biri, hücre büyüdükçe neden bölünmesi gerektiğini öğretmene sorar. Öğretmen, hücre bölünmesinin büyümenin bir sonucu olduğunu ve belirli nedenlerle gerçekleştiğini anlatır.

Bir hücrenin bölünmeye ihtiyaç duymasının altında yatan temel nedenleri açıklayınız.