Mitoz ve Eşeysiz Üreme

23,303
Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konu Anlatım Videoları

Konuyla İlgili Sorular

Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi, bir hayvan hücresinin hücre döngüsünde gerçekleşen olaylardan biri değildir?
Soru 2
Yukarıda hücre döngüsünün evreleri şematize edilmiştir. Buna göre DNA eşlenmesinin gerçekleştiği evrenin adını yazarak önemini belirtiniz.
Soru 3
Vejetatif üreme gelişmiş bitkilerin eşeysiz üreme şeklidir. Tohum ile eşeyli üreyebilen ancak genetik özellikleri korunmak istenen bitkilerde veya tohum oluşturma yeteneğini kaybetmiş muz, çekirdeksiz üzüm gibi bitkilerde görülen bir üremedir. Ana bitkinin gövde, yaprak, dal ve kök gibi vejetatif doku ya da organ parçaları kullanılarak yeni bitkiler elde edilir. Oluşan bitkiler hem birbirleriyle hem de ana bitkiyle aynı genetik yapıdadır. Buna göre; vejetatif üreme yöntemi ile ne gibi sonuçlara ulaşılır?
Soru 4
Bitki ve hayvan hücrelerinin mitoz bölünme sırasında gerçekleşen hangi olaylarda farklılıklar gözlenir? Yazarak açıklayınız.
Soru 5
Diploid kromozomlu ökaryot bir hücrenin interfaz ve mitotik evreleri aşağıda şematize edilmiştir.
Soru 6
Aşağıda verilen kalıtsal kavramlar küçükten büyüğe doğru sıralanırsa hangisi üçüncü sırada yer alır?
Soru 7
Ökaryot bir hücrede kalıtsal bilgi taşıyan moleküllerin genelden özele çizimi aşağıdaki şekilde harflerle gösterilmiştir. Buna göre harflendirilmiş yapılarla ilgili olarak, I. A, özgül bir nükleotit dizisinden oluşmuş kalıtsal bilgi taşıyan gendir. II. B, miktarı canlılarda farklılık gösteren ve genetik bilgi içeren DNA'dır. III. C, DNA ve protein kompleksinden oluşan kromatindir. IV. D, bölünme sırasında özel katlanmalar sonucu oluşan kromozomdur. İfadelerinden hangileri doğrudur?
Soru 8
Yukarıdaki grafikte diploit bir hücrenin mitozundaki DNA miktarının değişimi gösterilmektedir. Sizler de grafikteki sayısal verilere dayanarak bu hücrenin mayozu sırasında DNA miktarındaki değişimi gösteren bir grafiği  çiziniz.
Soru 9
Hayvan hücresinin mitoz bölünmesi sırasında gerçekleşen olayları kartlar üzerine yazarak kart oyunu tasarlayan bir grup öğrenci, oluşturdukları kart destesinden birer kart seçip daha önce seçilen kartların önüne, arkasına veya aralarına ekleyerek kart sırasını mitoz bölünmedeki gerçekleşme sırasına göre tamamlamaya çalışır. Seçilen kartlar şunlardır: Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Numaralanmış kartlarda yazan olayların gerçekleştiği evrelerin isimlerini yazınız. b) 3 ve 4 numaralı kartların arasına yerleştirilecek bir kart seçilmiş olsaydı bu kartta ne yazılmış olabilirdi? (MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)
Soru 10
İnsan vücudunda bulunan hücrelerin bölünme hızı farklılıklar gösterir. Bazı hücreler sürekli bölünürken bazı özelleşmiş hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir. Buna göre sürekli bölünebilen ve bölünme yeteneğini kaybetmiş olan hücrelere örnek veriniz.