Hücre İskeleti
► Sadece ökaryot hücrelerde bulunur.
► Ökaryot hücrelere şeklini veren ve hücre içi organizasyonunu sağlayan yapıların tümü Hücre İskeleti olarak adlandırılır.
► Hücre iskeletini oluşturan yapılar proteinlerden oluşur.
► Bu özel proteinler aralarında bağlar kurarak birleşir, tüpsü ve ipliksi yapılar şeklindeki hücre iskeletini oluşturur.
► Prokaryot hücreli canlılarda (bakteri ve arkelerde) hücre iskeleti bulunmaz.
- Hücre iskeleti;
- Hücre bölünmelerinde
- Endositoz ve ekzositoz olaylarında
- Sitoplazma içindeki organellerin yer değiştirmesinde
- Çekirdek ve organellerin yerlerinin sabitlnmesinde
- Hücre çeperinin (duvarının) oluşumunda
- Hücrelerin birbirine tutunmasında
- Hücrelerarası haberleşmede
- Sil, kamçı ve yalancı ayak oluşumunda
- Hücre şeklinin belirlenmesinde
- Hücreye destek olmada görev alır.
- Bazı hücre iskeleti elemanları hücrenin durumuna göre yıkılıp yeniden yapılabilir.
Hücre iskeletini üç temel yapı oluşturur. Bu yapılar;
► Mikrofilament,
► Ara filament ve
► Mikrotübüldür.
Mikrofilamentler
- Tüm ökaryot hücrelerin sitoplazmasında bulunur ve en ince filamenttir.
- Aktin denilen proteinlerin üstüste dizilmesinden oluşup esnek yapıdadır.
- Aktin proteinler kas kasılmasında görev alır.
- Amip ve bazı akyuvar hücrelerinde yalancı ayak (fagositoz) oluşumu ile hücrenin şekil değiştirmesinde etkili olur.
- Hücre zarında endositoz ve ekzositoz olaylarının gerçekleşmesini sağlar.
- Hücre bölünmesi sırasında hayvan hücresinin boğumlanmasında görev yapar.
- Hücredeki organellerin yerlerinin düzenlenmesinde ve hareketinde görev alır.
- İnce bağırsakta emilimi sağlayan villus ve mikro villusların yapısında bulunur.
- Hücrelerin hareketine bağlı olarak devamlı oluşup ayrışabilir.
Ara Filamentler
- Mikrofilamentlerden daha kalın, mikrotübüllerden daha incedir.
- Hücre organellerinin ve çekirdeğin sabitlenmesinde ve hücrenin şekil kazanmasında görev yapar.
- Ara filament protein çeşitlerinden biri olan Keratindir. Tırnak, tüy, balık pulu, boynuz gibi yapıların oluşumunda görev yapar.
- Keratin proteini oluşturan ipliksi yapıların birbiri üzerine sarılmasıyla oluşur.
- Derinin dış kısmında su kaybını önler. Dış etkilere karşı koruyucudur.
- Hücrenin iskeletli elemanlarından en kararlı olanıdır.
Mikrotübüller
- Tübülin denilen proteinlerden oluşur.
- Protein yapıda olup uzun, içi boş silindirik şekildedir.
- Sil, kamçı, sentriyol oluşumunu sağlayarak yapılarına katılır.
- Hücre şeklinin korunmasında ve organellerin yer değiştirmesinde görev alır.
- Hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturur ve kromozomları kutuplara çeker.
- Mikrofilamentler gibi devamlı oluşur ve ayrışır.
- Bitki hücrelerinde hücre çeperinin yapısına katılan selüloz liflerini düzenler.
- Sentrozomda bulunan setriyoller mikrotübüllerden oluşur.
