BİLİM
► İnsanların tarafsız gözlem ve deneylerle elde ettikleri bilimsel temellere dayalı olan bilgiler topluluğuna Bilim denir.
► Bilimle uğraşan ve bilimsel çalışmalar yapan kişilere Bilim İnsanı denir.
♦ İyi bir bilim insanında şu özellikler bulunmalıdır.
♦ Objektif (tarafsız) olmalıdır.
♦ Meraklı ve sabırlı olmalıdır.
♦ Akılcı ve şüpheci olmalıdır.
♦ İstikrarlı ve kararlı olmalıdır.
♦ Önyargılı olmamalıdır.
► Bilim insanları bilimsel sorulara cevap ararlar. Bunun için pek çok farklı yöntem kullanırlar.
Bilimsel Yöntem ve Basamakları
► Bilimsel yöntem, bir problemi çözmek amacıyla gerçekleştirilen; mantık, ölçme, gözlem ve deneylere dayalı, sistemli çalışmaların bütünüdür. Bilimsel yöntem bir sorgulama sürecidir. Bilimsel bir çalışma yapılırken çoğunlukla aşağıda gösterilen sıralama takip edilir.
1. Gözlemlerin Yapılması ve Verilerin Toplanması
► Bilimsel bir problem çözülürken gözlemler yapılarak veriler toplanır.
► Gözlem; bir konu ile ilgili duyu organları ya da ölçme araçları kullanılarak yapılan veri toplama sürecidir.
► Veri; özel bir konu ile ilgili kayda alınmış bilgiler topluluğudur.
► Veri toplama bilimsel bir sürecin her aşamasında yapılabilir.
► Gözlem Çeşitleri; Nitel ve Nicel olmak üzere iki çeşittir.
► Nitel Gözlem; Ölçme araçları kullanılmadan sadece duyu organlarıyla yapılan gözlemlerdir. Sonucu kişiden kişiye değişebilir. Özneldir, kesin sonuçlar içermez. Örnek; zürafanın boyu uzundur. Bugün hava çok sıcak.
► Nicel Gözlem; Ölçme araçları kullanılarak yapılan ve sonuçları sayısal olarak ifade edilebilen gözlemlerdir. Sonucu kişiden kişiye değişmez. Kesin ve nettir. Nesneldir, kesin sonuçlar içerir. Ölçme araçlarıyla birlikte duyu organları da kullanılabilir. Örnek; zürafanın boyu 3 metredir, Bugün hava sıcaklığı 28 oC'dir.
2. Bilimsel Bir Problem Ortaya Koymak
► Yapılacak bilimsel çalışma ile ilgili gerekli gözlemler yapıldıktan ve veriler toplandıktan sonra çözümü aranacak olan problem ortaya konulur.
► Bilimsel bir çalışmanın yapılabilmesi için çözümü aranacak olan problemin açık ve net bir şekilde ortaya konulması gerekir.
3. Hipotezler Kurma
► Hipotez; gözlem ve verilere dayanarak, araştırılan probleme, geçici çözüm yolunun bulunmasıdır.
► Kurulan hipotezler;
♦ Gözlem ve verilere dayanmalıdır.
♦ Sınanabilir ve sorgulanabilir olmalıdır.
♦ Gerektiğinde değişiklik yapılabilmelidir.
♦ Tahminlere yol açmalıdır.
► Hipotezler kontrollü deneylerle ve gözlemlerle test edilerek istenilen sonuçlara ulaştırılır.
4. Tahminlerde Bulunma
► Kurulan hipotezlerden mantıklı sonuçların çıkarılmasıdır.
► Tahminler genellikle belli bir cümle kalıbında olur. "Eğer ..... ise ..... dır." şeklinde cümle kalıbı içerir.
5. Kontrollü Deneyler Yapmak
► Hipotezler gözlem ve kontrollü deneylerle test edilir. Kontrollü deneylerde, gözlemlerden farklı olarak deney esnasında koşullar değiştirilebilir.
► Kontrollü Deney; araştırılan olayı etkileyecek faktörlerden sadece birinin değiştirilip, diğerlerininsabit tutulması ile yapılan deneydir.
► Kontrollü deneylerde iki grup oluşturulur. Bunlar; kontrol grubu ve deney grubudur.
♦ Kontrol grubunda; tüm şartlar sabit tutulur.
♦ Deney grubunda ise; test edilecek olan faktör değiştirilir.
Deney sonucunda iki gruptan elde edilen veriler karşılaştırılır.
► Deneyde etkisi araştırılan değişkene bağımsız değişken denir.
► Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ise bağımlı değişkendir.
6. Gerçek
► Gerçek; herkes tarafından doğruluğu kabul edilen ve aynı şartlarda aynı sonuçlara ulaşılan gözlemlerdir.
► Gözlem ve kontrollü deney sonuçları bilim insanları tarafından değerlendirilir ve yorumlanır.
► Elde edilen veriler hipotezi desteklerse deneyler tekrarlanır ve sonuçlar diğer bilim insanlarıyla paylaşılır.
► Eğer diğer bilim insanları da aynı sonuçlara ulaşırsa sınanan hipotez gerçek haline dönüşür.
► Eğer deney ve gözlem sonuçları hipotezi desteklemezse, o hipotez terk edilir ve yeni bir hipotez kurulur.
► Gözlem ve deneylerle ispatlanan ve gerçek haline dönüşen hipotezler ya teori (kuram) ya da kanun olarak kabul edilir.
► Kanunlar; evrenselleşmiş ve kabul görmüş sonuçlardır. Örnek; Mendel Kanunları, Newton Kanunu, Suyun Kaldırma Kanunu gibi
► Teoriler (kuramlar) ise; hipotezlerin daha ileri ispatlanmış seviyesidir. Sonucu daha ileriki çalışmalarla değiştirilebilir. Örnek; Hücre Teorisi, Atom Teorisi, Evrim Teorisi gibi
|
Teoriler; Neden sorusuna cevap verir. Değişebilirler. (Kökleşmiş hipotezlerdir.) Kanun ise; Nasıl sorusuna cevap verir ve değişmez. |
Bilimsel Bir Çalışma Örneği
1. Gözlemler Yapmak - Veriler Toplamak
♦ Bitkiler çiçek açma döneminde olmasına rağmen çiçek açmıyor.
♦ Bitkilerin yaprak uçlarında sararma var.
♦ Bitkilerin yaprakları normalden daha hızlı dökülüyor.
♦ Bitkilerin kökleri toprak yüzeyine çıkıyor.
♦ Bitkilerin bulunduğu yerde yeterli ışık yok.
♦ Bitkilerin bulunduğu toprak sert ve kuru.
♦ Bitkilerin bulunduğu toprağın yüzeyinde küf benzeri yapılar var.
2. Bilimsel Problem
Saksılardaki bitkilerin çiçek açmamasının nedeni nedir?
3. Hipotezler
♦ Bitkilerin toprağında yeterli miktarda su olmadığı için bitkiler çiçek açmıyor.
♦ Bitkiler yeterli miktarda ışık alamadığı için çiçek açmıyor.
♦ Bitkilerin yetiştiği toprakta zararlı mikroorganizmalar bulunduğu için bitkiler çiçek açmıyor.
♦ Bitkilerin yetiştiği toprakta yeterli besin maddesi bulunmadığı için bitkiler çiçek açmıyor.
4. Tahminler
♦ Eğer bitkiler, toprakta yeterli miktarda su olmadığı için çiçek açmıyor ise verilen su miktarı artırıldığında çiçek açacaktır.
♦ Eğer bitkiler, yeterli miktarda ışık alamadığı için çiçek açmıyor ise daha aydınlık ortama alındığında çiçek açacaktır.
♦ Eğer bitkiler, toprakta zararlı mikroorganizmalar bulunduğu için çiçek açmıyor ise parazitler uzaklaştırıldığında çiçek açacaktır.
♦ Eğer bitkiler, yetiştiği toprakta yeterli besin maddesi bulunmadığı için çiçek açmıyor ise gübre verildiğinde çiçek açacaktır.
5. Kontrollü Deneyler
Bitkiler gruplara ayrılır:
♦ I. gruptaki bitkilere verilen günlük su miktarı 500 mL’den 1 L’ye çıkarılır.
♦ II. gruptaki bitkiler daha aydınlık ortama alınır.
♦ III. gruptaki bitkilerin yetiştiği toprağa uygun dozda parazit ilacı ilave edilir.
♦ IV. gruptaki bitkilerin yetiştiği toprağa gübre ilave edilir.
Bulguların Değerlendirilmesi ve Sonuç Çıkarma
♦ I. gruptaki bitkilerin yapraklarında sararma ve dökülmeler hızlanmıştır.
♦ II. gruptaki bitkilerde herhangi bir değişiklik olmamıştır.
♦ III. gruptaki bitkilerin toprağındaki küf benzeri yapılar kaybolmuş ancak bitkide herhangi bir değişiklik olmamıştır.
♦ IV. gruptaki bitkilerde tomurcuklar oluşmuş ve yeni çıkan yapraklar daha canlıdır.
6. Sonuç
Bitkilerin çiçek açmamasının sebebi, yetiştiği toprağın besin bakımından fakirleşmesidir.