Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler

Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler

Komünite

► Orman, göl, akarsu, deniz, okyanus, çöl ve kutuplar; canlıların yaşadığı, barındığı ve ürediği ortamlardır.

► Canlılar bu ortamlarda hem birbirleriyle hem de çevreyle sürekli etkileşim içindedir.

Komünite tanımı

► Belirli bir alanda birbiriyle etkileşim hâlindeki tüm türlerin oluşturduğu topluluğa komünite denir.

► Komüniteler büyüklük ve tür çeşitliliği bakımından farklılık gösterebilir.

► Bir komünite içinde daha küçük komüniteler bulunabilir (mikro-komüniteler).

Örnek; Bir lagünde yaşayan tüm canlı türleri o alanın komünitesini oluşturur. Aynı lagünde bir ağacın üzerinde yaşayan kuşlar, böcekler ve onları yiyen canlılar da daha küçük bir komünite örneğidir. 

Komüniteyi etkileyen faktörler

1) Karasal komünitelerde (kara ekosistemleri)

Komünitenin yapısı ve büyüklüğü abiyotik faktörlere bağlıdır:

► Enlem, yeryüzü şekilleri, iklim

► Işık miktarı ve süresi, nem, sıcaklık, yağış

Genel kural:

► Tropikal bölgelerde (yağış fazla) tür çeşitliliği yüksektir.

► Kutuplar ve çöllerde (yağış az/koşullar zor) tür çeşitliliği düşüktür.

2) Sucul komünitelerde (su ekosistemleri)

Tür çeşitliliği;

► Suyun derinliği,

► Karasal alana uzaklık,

► Kirlilik durumuna göre değişir.

Işığın ulaştığı bölgeler fotosentetik canlılar açısından zengindir.

Derinlik arttıkça ışık azalır → fotosentetik canlılar azalır → çözünmüş oksijen azalır → tür çeşitliliği düşer.

Işığın ulaşmadığı derinliklerde fotosentez yapmayan farklı türler bulunur.

Evsel ve endüstriyel kirlilik, bazı türlerin anormal artmasına, birçok türün ise azalmasına veya yok olmasına neden olabilir. 

Canlılar arası ilişkiler (biyotik faktörler)

Çevresel koşulların yanında türlerin yayılışını belirleyen diğer etmenler:

► Rekabet (besin, alan, eş için)

► Av–avcı ilişkisi

► Parazitlik

► Beslenme, üreme, avlanma, barınma davranışları

Komünitede Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler

Rekabet

Rekabet ne zaman olur?

► Doğal ortamlarda besin, su, ışık, barınma/alan gibi kaynaklar sınırlıdır.

► Aynı kaynağı kullanmak isteyen canlılar arasında rekabet görülür. 

1) Tür içi rekabet (aynı tür bireyleri arasında)

► Aynı türün bireyleri benzer ihtiyaçlara sahip olduğu için rekabet edebilir.

► Birey sayısı arttıkça rekabet genellikle artar.

Rekabet şu durumlarda daha da artar: Kaynakların yetersiz olması, Popülasyonun kalabalık olması, Üreme dönemi (eş, alan vb. için)

► Kaynaklar yeterliyse rekabet azalır.

► Bireylerin genetik farklılıkları, rekabette bazı bireylerin üstünlük sağlamasına neden olabilir.

Örnek: Aynı tür ağaçların güneş ışığı için rekabeti; uzun ağaçlar kısa ağaçları gölgede bırakır → kısa ağaçların gelişimi yavaşlar/durur. 

2) Türler arası rekabet (farklı türler arasında)

► Farklı türler aynı kaynağı kullanıyorsa rekabet oluşur.

► Ortak kullanılan kaynak ne kadar sınırlıysa, rekabet o kadar şiddetli olur.

Örnek: Benekli sırtlanlar ve aslanların besin kaynaklarını korumak için rekabet etmesi. 

Habitat ve Ekolojik Niş

Habitat: Bir canlının doğal yaşama ortamı.

Ekolojik niş: Türün yaşamak için yaptığı tüm faaliyetler + diğer canlılarla ilişkileri + ekosistemdeki görevi/işlevi.

Nişleri aynı/örtüşen türler, besin, alan, sıcaklık gibi faktörler için daha çok rekabet eder. 

Gause Deneyi (Rekabetin Sonucu)

► Gause, ekolojik nişleri örtüşen iki tür üzerinde çalıştı:

♦ Paramecium aurelia ♦ Paramecium caudatum

1. aşama (ayrı kültürler): Türler ayrı ortamlarda yetiştirildi → sayıları önce arttı, sonra dengelendi.

2. aşama (aynı kültür): Türler aynı ortama kondu → bir süre sonra P. aurelia yaşamaya devam etti, P. caudatum yok oldu.

Neden: P. aurelia daha hızlı çoğaldı ve sınırlı besini daha etkili kullandı.

Çıkarım: Aynı kaynağı kullanan türlerden biri diğerine üstün gelirse, zayıf olan tür ortamdan elim