Endokrin Sistemi ve Homeostazi

Endokrin Sistem Nedir?

Canlı vücudunda büyüme, gelişme, metabolizma, su dengesi, kan şekeri, kan basıncı, üreme ve stres tepkileri gibi birçok olayın düzenlenmesi gerekir.

Hormon üreten hücre, doku ve bezlerin oluşturduğu düzenleyici sisteme endokrin sistem denir.

Endokrin sistem, sinir sistemiyle birlikte çalışarak vücudun iç dengesinin korunmasına katkı sağlar.

Hormon nedir?

Hormon, belirli hücreler tarafından üretilen ve başka hücrelerin çalışmasını düzenleyen kimyasal haberci moleküldür.

Endokrin bezlerden salgılanan hormonlar çoğunlukla kana geçer. Kan dolaşımıyla vücudun farklı bölgelerine taşınabilir.

Ancak bir hormon, ulaştığı bütün hücrelerde aynı etkiyi oluşturmaz.

Hedef hücre

Belirli bir hormona karşı uygun reseptöre sahip olan hücreye hedef hücre denir.

Hormon kanla birçok dokuya ulaşsa bile yalnızca kendisini tanıyabilecek reseptöre sahip hücreler tarafından algılanabilir.

Endokrin hücre → Hormon → Kan dolaşımı → Hedef hücre → Biyolojik cevap

Endokrin bezlerin genel özellikleri

• Salgılarını taşıyan özel kanalları bulunmaz.
• Hormonlarını hücreler arası sıvıya ve ardından kana verirler.
• Hormonlar kan dolaşımıyla hedef hücrelere taşınır.
• Az miktardaki hormon önemli biyolojik etkiler oluşturabilir.
• Hormon salgısı çoğunlukla geri bildirim mekanizmalarıyla düzenlenir.
• Bir hormon birden fazla doku üzerinde etkili olabilir.
• Bir homeostatik süreçte birden fazla hormon birlikte görev yapabilir.

Endokrin ve ekzokrin bez farkı

Karma bez

Hem endokrin hem de ekzokrin görev yapan yapılara karma bez denir.

Pankreas bunun önemli bir örneğidir:

• İnsülin ve glukagon hormonlarını kana vererek endokrin görev yapar.
• Sindirim enzimlerini bir kanal aracılığıyla ince bağırsağa vererek ekzokrin görev yapar.

Sinirsel ve hormonal düzenleme

Hipotalamus ve Hipofiz İlişkisi

Hipotalamus, sinir sistemiyle endokrin sistem arasında bağlantı kuran önemli bir beyin bölgesidir.

Vücut sıcaklığı, su miktarı, stres, uyku, açlık ve tokluk gibi durumlarla ilgili bilgileri değerlendirerek hem sinirsel hem hormonal cevapların oluşmasına katkı sağlar.

Hipotalamusun endokrin görevleri

• Ön hipofizin hormon salgısını düzenleyen hormonlar üretir.
• ADH ve oksitosin hormonlarını üretir.
• Sinirsel bilgileri hormonal cevaba dönüştürür.
• Su dengesi, stres, büyüme ve üreme gibi süreçlerin düzenlenmesine katkı sağlar.

Hipofiz Bezi

Hipofiz bezi beynin alt kısmında, hipotalamusa bağlı olarak bulunan küçük bir endokrin bezdir.

Hipofiz hormonları büyüme, su dengesi, üreme ve diğer bazı endokrin bezlerin çalışmasını düzenler.

Ön hipofiz

Ön hipofiz kendi hormonlarını üretip kana verir.

Arka hipofiz

Arka hipofiz ADH ve oksitosini üretmez. Bu hormonlar hipotalamusta üretilir; arka hipofizde depolanır ve gerektiğinde kana verilir.

Hipofiz gerçekten bütün bezleri yönetir mi?

Hipofiz, tiroit, böbrek üstü bezleri ve eşey bezleri gibi birçok endokrin yapıyı etkilediği için bazen “yönetici bez” olarak adlandırılır.

Ancak bütün endokrin bezler doğrudan hipofiz kontrolünde değildir. Örneğin pankreas kan glikozuna, paratiroit bezleri ise kandaki kalsiyum miktarına doğrudan cevap verebilir.

Başlıca endokrin yapılar

Kan Glikozunun Hormonal Düzenlenmesi

Glikoz hücrelerin enerji üretiminde kullandığı temel maddelerden biridir. Ancak kandaki glikoz miktarının çok yükselmesi veya çok düşmesi organların çalışmasını olumsuz etkileyebilir.

Kan glikozunun düzenlenmesinde pankreastan salgılanan insülin ve glukagon hormonları önemli görev yapar.

Pankreastaki hormon üreten hücreler

Pankreasın endokrin hücreleri, pankreas adacıkları olarak adlandırılan bölgelerde bulunur.

• Beta hücreleri: İnsülin salgılar.
• Alfa hücreleri: Glukagon salgılar.

Yemekten sonra kan glikozu yükseldiğinde

1. Karbonhidratların sindirimi sonucunda kana glikoz geçer.
2. Kan glikoz düzeyi yükselir.
3. Pankreastaki beta hücrelerinden insülin salgısı artar.
4. Birçok hücrenin glikozu kullanması desteklenir.
5. Karaciğer ve kaslarda glikozun glikojen olarak depolanması artar.
6. Yağ dokusunda enerji depolanması desteklenebilir.
7. Kan glikozu uygun aralığa yaklaşır.
8. Glikoz azaldıkça insülin salgısı da azalır.

Kan glikozu artar → İnsülin artar → Glikoz kullanımı ve depolanması artar → Kan glikozu azalır

Açlıkta kan glikozu düştüğünde

1. Uzun süre besin alınmadığında kan glikozu düşmeye başlar.
2. Pankreastaki alfa hücrelerinden glukagon salgısı artar.
3. Karaciğerde depolanan glikojenin parçalanması hızlanır.
4. Karaciğer kana glikoz verir.
5. Kan glikozu uygun aralığa yaklaşır.
6. Glikoz yükseldikçe glukagon salgısı azalır.

Kan glikozu düşer → Glukagon artar → Karaciğer kana glikoz verir → Kan glikozu yükselir

İnsülin ve glukagonun karşılaştırılması

Enerji dengesiyle ilişkisi

İnsülin, enerji fazlasının hücrelerde kullanılmasını ve depolanmasını destekler. Glukagon ise besin alınmadığı dönemlerde depolanan enerji kaynaklarının kullanılmasına katkı sağlar.

Böylece pankreas yalnızca kan glikozunu değil, vücudun enerji kullanımıyla enerji depolaması arasındaki dengeyi de etkiler.

Veri yorumlama örneği

Tiroit Bezi ve Metabolizma

Tiroit bezi boynun ön kısmında, soluk borusunun çevresinde bulunan kelebek biçimli bir endokrin bezdir.

Tiroit bezinden salgılanan tiroit hormonları, hücrelerin enerji kullanma hızının ve metabolik etkinliğinin düzenlenmesine katkı sağlar.

Tiroit hormonlarının temel etkileri

• Metabolizma hızının düzenlenmesi
• Oksijen ve enerji kullanımının etkilenmesi
• Isı üretimine katkı sağlanması
• Çocukluk döneminde büyüme ve gelişmenin desteklenmesi
• Sinir sisteminin gelişimine katkı sağlanması
• Kalp ve dolaşım sisteminin etkinliğinin etkilenmesi

Hipotalamus-hipofiz-tiroit ilişkisi

1. Hipotalamus ön hipofizi düzenleyen bir hormon salgılar.
2. Ön hipofizden TSH salgılanır.
3. TSH tiroit bezini uyarır.
4. Tiroit hormonlarının salgısı artar.
5. Tiroit hormonları metabolik faaliyetleri etkiler.
6. Kandaki tiroit hormonu yeterli düzeye ulaştığında hipotalamus ve hipofiz üzerindeki uyarı azalır.

Hipotalamus → Ön hipofiz → TSH → Tiroit → Tiroit hormonları → Negatif geri bildirim

Kalsiyum Dengesi

Kalsiyum yalnızca kemik ve dişlerin yapısına katılan bir mineral değildir.

Kalsiyum:

• Kasların kasılmasında,
• Sinirsel iletimde,
• Kanın pıhtılaşmasında,
• Hücreler arası haberleşmede,
• Enzimlerin çalışmasında

görev alır.

Paratiroit bezleri

Paratiroit bezleri genellikle tiroit bezinin arka yüzünde bulunan küçük endokrin bezlerdir.

Paratiroit bezlerinden parathormon salgılanır.

Kan kalsiyumu düştüğünde

Parathormon salgısı artarak:

• Kemik dokudan kana kalsiyum geçişini destekleyebilir.
• Böbreklerden kalsiyum kaybını azaltabilir.
• D vitamininin etkinleşmesine katkı sağlayabilir.
• Bağırsaklardan kalsiyum emilimini dolaylı olarak artırabilir.

Böylece kan kalsiyumu uygun aralığa yaklaşır.

Kalsitonin

Tiroit bezinden salgılanan kalsitonin, kandaki kalsiyum miktarının azaltılmasına ve kalsiyumun kemik dokuda tutulmasına katkı sağlayabilir.

İnsanda kan kalsiyumunun günlük düzenlenmesinde parathormon daha belirgin bir role sahiptir. Kalsitonin ise dengeye katkı sağlayan hormonlardan biridir.

Parathormon ve kalsitoninin karşılaştırılması

Su Dengesinde ADH Hormonu

Vücuttaki su miktarı azaldığında kanın ve diğer vücut sıvılarının çözünmüş madde yoğunluğu artabilir.

Bu değişiklik hipotalamustaki osmoreseptörler tarafından algılanır.

Su kaybı durumunda ADH cevabı

1. Terleme, yetersiz su tüketimi veya başka nedenlerle su kaybı artar.
2. Vücut sıvılarının yoğunluğu yükselir.
3. Hipotalamustaki osmoreseptörler uyarılır.
4. Hipotalamusta üretilen ADH, arka hipofizden kana verilir.
5. ADH böbreklerde suyun kana geri alınmasını artırır.
6. İdrarla kaybedilen su miktarı azalır.
7. İdrar miktarı azalırken idrarın yoğunluğu artabilir.
8. Su dengesi uygun duruma yaklaşınca ADH salgısı azalır.

Su kaybı → Osmoreseptör → ADH artışı → Böbreklerde suyun korunması → Su kaybının azalması

Su fazlalığında ne olur?

Vücuda fazla su alındığında vücut sıvılarının yoğunluğu düşebilir. Bu durumda ADH salgısı azaltılarak böbreklerden daha fazla su uzaklaştırılabilir.

Elektrolit Dengesinde Aldosteron

Böbrek üstü bezlerinin kabuk kısmından salgılanan aldosteron, özellikle sodyum ve potasyum dengesinin düzenlenmesine katkı sağlar.

Aldosteron:

• Böbreklerden sodyumun kana geri alınmasını artırabilir.
• Potasyumun idrarla uzaklaştırılmasını artırabilir.
• Sodyumun geri alınmasına bağlı olarak suyun vücutta tutulmasına katkı sağlayabilir.
• Kan hacmi ve kan basıncının korunmasını destekleyebilir.

Kan hacmi veya basıncı düştüğünde

Böbrekler, damarlar ve hormonların katıldığı bir düzenleme sistemi etkinleşebilir. Bunun sonucunda aldosteron salgısı artırılarak sodyum ve suyun korunması desteklenir.

Kan hacmi veya basıncı düşer → Hormonal düzenleme → Aldosteron artar → Sodyum ve su tutulur → Kan hacmi desteklenir

ADH ve aldosteronun karşılaştırılması

Böbrek Üstü Bezleri

Böbrek üstü bezleri her iki böbreğin üst kısmında bulunan endokrin bezlerdir.

Bu bezlerin dış kısmına kabuk, iç kısmına ise öz bölgesi denir. İki bölüm farklı hormonlar salgılar.

Böbrek üstü bezinin öz bölgesi

Öz bölgesinden başta adrenalin ve noradrenalin hormonları salgılanır.

Bu hormonlar korku, heyecan, fiziksel etkinlik veya ani tehlike durumlarında vücudun hızlı cevap vermesine katkı sağlar.

Adrenalinin etkileri

• Kalp atış hızını artırabilir.
• Kalbin kasılma gücünü artırabilir.
• Solunum yollarının genişlemesine katkı sağlayabilir.
• Kaslara giden kanın artırılmasını destekleyebilir.
• Enerji kaynaklarının hızla kullanılmasını sağlayabilir.
• Karaciğerden kana glikoz verilmesini destekleyebilir.

Tehlike veya heyecan → Sempatik sinir sistemi → Adrenalin → Hızlı enerji ve dolaşım cevabı

Böbrek üstü bezinin kabuk bölgesi

Kabuk bölgesinden kortizol ve aldosteron gibi hormonlar salgılanır.

Kortizol

Kortizol vücudun uzun süren açlık, hastalık veya stres durumlarıyla başa çıkmasına katkı sağlayan hormonlardan biridir.

Kortizol:

• Kan glikozunun korunmasına katkı sağlayabilir.
• Yağ ve proteinlerin enerji amacıyla kullanılmasını etkileyebilir.
• Stres durumlarında enerji kaynaklarının düzenlenmesine yardımcı olabilir.
• Bağışıklık ve iltihap tepkilerini sınırlandırabilir.

Aldosteron

Aldosteron böbreklerde sodyum ve potasyum dengesini etkileyerek su miktarı, kan hacmi ve kan basıncının düzenlenmesine katkı sağlar.

Kısa ve uzun süreli stres cevabı

Stres hormonları zararlı mıdır?

Adrenalin ve kortizol normal koşullarda yaşamsal öneme sahiptir. Vücudun tehlike, açlık, hastalık ve fiziksel etkinlik gibi durumlara uyum sağlamasına yardım eder.

Ancak stres cevabının uzun süre ve gereğinden fazla devam etmesi:

• Uyku düzenini,
• Kan basıncını,
• Kan glikozunu,
• Bağışıklık tepkilerini,
• İştah ve enerji dengesini

olumsuz etkileyebilir.

Açlık ve Tokluk Dengesi

Açlık ve tokluk yalnızca midenin boş veya dolu olmasına bağlı değildir. Sinir sistemi, sindirim sistemi, pankreas ve yağ dokusundan gelen sinyaller birlikte değerlendirilir.

Hipotalamus bu sinyalleri birleştirerek besin arama, yeme ve yeme davranışının sonlandırılması gibi süreçlerin düzenlenmesine katkı sağlar.

Mide-bağırsak sisteminin hormonal görevi

Mide ve bağırsaklarda bulunan bazı hücreler, besinlerin varlığına ve sindirim durumuna göre hormon salgılar.

Bu hormonlar:

• Açlık hissinin oluşmasını,
• Midenin boşalma hızını,
• Sindirim salgılarını,
• Pankreas hormonlarının salgılanmasını,
• Tokluk hissinin gelişmesini

etkileyebilir.

Ghrelin

Ghrelin özellikle mideyle ilişkili olarak salgılanan ve açlık hissinin oluşmasına katkı sağlayan hormonlardan biridir.

Öğün öncesinde ghrelin düzeyi artabilir; besin alımından sonra ise azalabilir.

Yağ dokusu bir endokrin yapı mıdır?

Evet. Yağ dokusu yalnızca enerji depolayan pasif bir doku değildir. Çeşitli hormon ve haberci moleküller salgılar.

Leptin

Leptin yağ hücrelerinden salgılanır. Vücudun enerji depoları hakkında hipotalamusa bilgi verilmesine ve uzun süreli iştah düzenlenmesine katkı sağlar.

Yağ dokusu arttığında leptin üretimi genellikle artabilir. Ancak leptin miktarının yüksek olması her zaman iştahın tamamen kapanacağı anlamına gelmez. Hedef hücrelerin hormona verdiği cevap da önemlidir.

Açlık ve toklukta görev alan sinyaller

Büyüme ve Gelişmenin Hormonal Düzenlenmesi

Büyüme ve gelişme birden fazla hormonun, beslenmenin, kalıtsal özelliklerin ve çevresel koşulların birlikte etkisiyle gerçekleşir.

Büyüme hormonu

Ön hipofizden salgılanan büyüme hormonu kemik, kas ve diğer dokuların büyümesini etkiler.

Büyüme hormonunun etkili olabilmesi için:

• Yeterli ve dengeli beslenme,
• Uygun tiroit hormonu düzeyi,
• Düzenli uyku,
• Sağlıklı karaciğer ve diğer hedef dokular,
• Yaşa uygun eşey hormonu düzeyleri

de önemlidir.

Eşey bezleri

Yumurtalıklar ve testisler eşey hücrelerinin yanı sıra hormon da üretir.

• Yumurtalıklar: Östrojen ve progesteron salgılar.
• Testisler: Başta testosteron olmak üzere androjen hormonlar salgılar.

Bu hormonlar:

• Üreme sisteminin çalışmasını,
• Ergenlik dönemindeki değişimleri,
• Kemik ve kas yapısını,
• Vücuttaki yağ dağılımını,
• Büyüme ve gelişmeyi

etkileyebilir.

Endokrin Sistem ve Homeostazi Arasında Bilimsel İlişki Kurma

Bir hormonun homeostazideki görevini belirlemek için yalnızca hormonun adını bilmek yeterli değildir.

Aşağıdaki ilişkiler birlikte değerlendirilmelidir:

1. Hormon hangi bez veya dokudan salgılanmaktadır?
2. Hormonun salgısını artıran değişiklik nedir?
3. Hormon hangi hedef organ veya dokuları etkilemektedir?
4. Hedef dokuda hangi fizyolojik değişiklik oluşmaktadır?
5. Oluşan cevap başlangıçtaki değişikliği nasıl etkilemektedir?
6. Düzenlenen değişken yeniden uygun aralığa yaklaşmakta mıdır?

Endokrin homeostazi tablosu

Veri yorumlama etkinliği

Sağlıklı bir bireyde farklı koşullarda bazı hormonların değişimi aşağıdaki gibi gözlemlenmiştir:

Her satır için başlangıçtaki değişkeni, hormonun kaynağını, hedef organı ve oluşan cevabın homeostaziye katkısını açıklayınız.

Bilgi toplama ve değerlendirme görevi

Aşağıdaki endokrin yapılardan birini seçerek güvenilir kaynaklardan araştırınız:

• Hipofiz bezi
• Tiroit bezi
• Paratiroit bezleri
• Pankreas
• Böbrek üstü bezleri
• Yağ dokusu
• Mide-bağırsak sistemi
• Eşey bezleri

Topladığınız verileri aşağıdaki başlıklara göre kaydediniz:

Kaynak güvenilirliği kontrolü

• Kaynağın yazarı veya yayımlayan kurumu belli mi?
• Bilgi bilimsel veya sağlık alanında uzman bir kurum tarafından mı hazırlanmış?
• İçeriğin yayın veya güncellenme tarihi bulunuyor mu?
• Bilgi başka güvenilir kaynaklarla doğrulanabiliyor mu?
• Kaynak tek bir ürünü kesin çözüm olarak mı sunuyor?
• Hormonlarla ilgili korkutucu veya abartılı ifadeler kullanıyor mu?

Sık karşılaşılan kavram yanılgıları

1. “Hormonlar yalnızca endokrin bezlerden salgılanır.”

Yağ dokusu, mide-bağırsak sistemi, böbrekler ve kalp gibi başka yapılar da hormon üretebilir.

2. “Hormon kana karıştığı için bütün hücreleri etkiler.”

Hormon yalnızca uygun reseptöre sahip hedef hücrelerde doğrudan cevap oluşturur.

3. “Hipofiz bütün hormonları üretir.”

Hipofiz bazı hormonları üretir ve bazı bezleri düzenler. ADH ve oksitosin ise hipotalamusta üretilir.

4. “İnsülin şekeri yok eder.”

İnsülin glikozun kullanılmasını ve depolanmasını destekler. Glikoz enerji üretiminde kullanılır veya farklı moleküllere dönüştürülür.

5. “Glukagon ve insülin birbirine zarar verir.”

Bu hormonlar farklı koşullarda çalışarak kan glikozunun dengede tutulmasını sağlar.

6. “Tiroit ve paratiroit aynı bezdir.”

Birbirine yakın bulunmalarına rağmen farklı hormonlar salgılayan ayrı endokrin bezlerdir.

7. “Yağ dokusu yalnızca enerji depolar.”

Yağ dokusu hormon üreten ve iştah ile enerji dengesi üzerinde etkili olan bir endokrin dokudur.

8. “Adrenalin ve kortizol zararlı hormonlardır.”

Bu hormonlar normal stres cevabı için gereklidir. Uzun süreli ve kontrolsüz hormonal değişiklikler sorun oluşturabilir.

9. “Bir hormon bir kez salgılandığında sürekli çalışır.”

Hormon salgısı, hormonun parçalanması ve hedef hücrelerin cevabı sürekli olarak düzenlenir.

10. “Hormonal düzenleme sinir sisteminden bağımsızdır.”

Hipotalamus, otonom sinir sistemi ve endokrin bezler birçok homeostatik olayda birlikte çalışır.

Konu özeti

• Endokrin sistem hormon üreten hücre, doku ve bezlerden oluşur.
• Hormonlar kimyasal haberci moleküllerdir.
• Bir hormon yalnızca uygun reseptöre sahip hedef hücrelerde doğrudan etkili olur.
• Hipotalamus sinir sistemiyle endokrin sistem arasında bağlantı kurar.
• Hipofiz büyüme, su dengesi, üreme ve diğer bazı bezlerin çalışmasını etkiler.
• İnsülin ve glukagon kan glikozunun düzenlenmesine katkı sağlar.
• Tiroit hormonları metabolizma hızını etkiler.
• Parathormon ve kalsitonin kalsiyum dengesine katkı sağlar.
• ADH su kaybını, aldosteron ise sodyum-potasyum dengesini düzenler.
• Adrenalin ve kortizol stres ve enerji kullanımını etkiler.
• Mide-bağırsak sistemi ve yağ dokusu açlık-tokluk dengesine katılır.
• Endokrin homeostazi çoğunlukla negatif geri bildirim mekanizmalarıyla sürdürülür.

Kendini değerlendir

1. Endokrin sistem ve hormon kavramlarını tanımlayınız.
2. Hedef hücreyi diğer hücrelerden ayıran özellik nedir?
3. Endokrin ve ekzokrin bezleri karşılaştırınız.
4. Hipotalamusla hipofiz arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
5. ADH hormonunun üretildiği ve kana verildiği yapıları yazınız.
6. İnsülin ve glukagonun kan glikozuna etkilerini karşılaştırınız.
7. Tiroit hormonlarının metabolizma üzerindeki etkileri nelerdir?
8. Parathormon kan kalsiyumu düştüğünde nasıl görev yapar?
9. ADH ile aldosteronu karşılaştırınız.
10. Adrenalin ve kortizolün stres cevabındaki görevleri nasıl farklıdır?
11. Yağ dokusunun endokrin görevini açıklayınız.
12. Açlık ve tokluk neden tek bir hormonla açıklanamaz?

Olay analizi: Su kaybı

Sıcak bir günde uzun süre spor yapan bir öğrencinin çok terlediği, susadığı, idrar miktarının azaldığı ve idrar renginin koyulaştığı gözlemlenmiştir.

Aşağıdaki soruları cevaplayınız:

1. Öğrencinin vücut sıvılarında nasıl bir değişiklik oluşmuş olabilir?
2. Bu değişikliği hangi yapı algılamıştır?
3. Hangi hormonun salgısı artmış olabilir?
4. Hormon hangi organda etkili olmuştur?
5. İdrar miktarındaki azalma homeostaziye nasıl katkı sağlar?
6. Susama davranışıyla hormonal cevap nasıl birlikte çalışır?

Olay analizi: Öğün sonrası

Bir öğrenci karbonhidrat bakımından zengin bir öğün tüketmiştir. Bir süre sonra kan glikozu yükselmiş ancak daha sonra yeniden uygun aralığa yaklaşmıştır.

Bu süreçte:

1. Hangi endokrin bez değişikliği algılamıştır?
2. Hangi hormonun salgısı artmıştır?
3. Karaciğer, kas ve yağ dokusunda hangi değişiklikler oluşabilir?
4. Hormon salgısı neden daha sonra azalır?
5. Bu olayın negatif geri bildirim olduğunu açıklayınız.

Poster hazırlama görevi

“Endokrin Sistem İç Dengeyi Nasıl Korur?” başlıklı bir poster hazırlayınız.

Posterinizde:

1. En az dört endokrin bez veya dokuya yer veriniz.
2. Her yapının salgıladığı temel hormonları yazınız.
3. Hormonların hedef organlarını gösteriniz.
4. Düzenlenen homeostatik değişkenleri belirtiniz.
5. En az iki negatif geri bildirim döngüsünü oklarla gösteriniz.
6. Sinir sistemi ile endokrin sistem arasındaki bağlantıyı açıklayınız.
7. Kullandığınız kaynakları belirtiniz.